Cun ollo aberto e outro sen cerrar

Antes de comezar…

Ós nenos e nenas de Preescolar na casa

… quérovos falar de Minia, que é unha nena de cabelos loiros, delgadiña e bonita, que vivía dentro dun televisor na sala de estar do quinto andar dun edificio de cimento, nunha cidade onde hai moitos nenos que viven así…
Antes vivía nunha casa antiga de pedra e con galerías ó sur, nunha pequena viliña.
Pero tamén viviu nunha casa de barro con teito de palla nun país onde vai moita calor. E nunha casa feita con bloques de xelo no Polo Norte.
E nunha cova furada nunha pena grandísima.
Pero un día, cando se estaba deitando, viu enriba da mesiña de noite un libro de contos e, aínda que tiña moito sono, entrou nel pola curiosidade de ve-lo que había alí dentro.
Había un trasno que a invitou a entrar na súa casa, que era un cogumelo vermello con puntiños brancos.
Viu nenos que ían polo aire navegando nas nubes.
Tamén atopou uns nenos que a invitaron a que durmise con eles dentro dunha caixa de mistos.
Todos cantos pasaban quixeron ser amigos seus, e fórono.
Así foi amiga de Carapuchiña Vermella á que lle preguntou como era posible que confundise o lobo coa súa avoa. A Minia non lle pasaría tal cousa.
Atopou os tres porquiños e dixolles ós dous máis pequenos que tamén eles deberan face-Ia casa de pedra para que non a tirase o lobo. Aínda que os porcos, con moita razón, dixeron que se eles non fixeran unha casa de palla e outra de madeira, non habería conto e iso era moito peor que ter que fuxir do lobo.
Estivo na casa dunha bruxa que facía con amoras un xarope que, se lle daban unha cullerada del a un profe de mate, ou de natu, ou de soci, ou de gramática, botábase a rir coma un tolo e pasaba a clase contando contos.
E a bruxa deulle un frasquiño cun xarope feito de lorbagas de loureiro para cando saíse do libro; era o “xarope dos soños bonitos”.
Botouse fóra do libro coa promesa de que para o outro día volvería a dar un paseo por el. Tomou un pouquiño de xarope e toda a noite soñou con contos…

Cun ollo aberto e outro sen cerrar

¿Unha pedriña máxica? ¡Non, gracias!

Había unha vez unha velliña que vivía nunha casa pequena que estaba nos arrabaldos dunha vila. Xusto pegada á estrada que discorre pola beira do río que por esa vila pasa. No xardín que a casa tiña ó redor, a vella botaba verzas para o caldo, unhas poucas patacas, leitugas e tódalas cousas que precisaba para se alimentar cada día, pero tamén tiña fermosas plantas que lle daban flores.
A xente pasaba nos seus autos por diante da casa da velliña, sen se fixar nela. Algúns, poucos, pasaban a pé, dábanlle á vella os bos días ou as boas tardes, segundo fose pola mañá ou pola tarde, pero ninguén paraba a falar con ela, e non porque Ile quixesen facer un feo á boa da vella, senón porque todos pasaban con présa: ían para algures.
Un día pasou unha nena por diante da casa e, como ela non levaba présa ningunha, porque andaba a pasear, parou a falar coa velliña. Saudouna, preguntoulle que tal estaba, falaron das cousas que a ámbalas dúas lles gustaban e a velliña acabou por lle dicir á nena que pasase para adentro da casa, porque fóra ía frío e máis estando alí paradas a falar.
Entraron na casa e alí comezou para a nena a visión dun mundo de maravillas que a deixaron abraiada: había nos alzadeiros botellas de vidro de moitas cores e formas realmente curiosas; botellas verdes que tiñan forma de peixe; botellas vermellas que semellaban barcos; os barcos e os peixes parecían nadar na auga, pero non había auga por ningures; viu botellas amarelas que tiñan forma de cabalos que gallopaban sen se mover do sitio mentras rinchaban baixiño. Unha vasoira varría soa, con coidado e sen facer pó. Un pucheiro con auga fervía sen ter lume por baixo. Un pandeiro soaba a modiño sen que o tocase ninguén… e que sei eu cantas cousas máis.
Fitou a nena para a velliña con cara de sorpresa, procurando no seu rostro algún sinal que lle permitise saber se sería unha meiga, pero pola contra a muller tiña unha cara sorrinte e leda, todo o contrario do que se supón que debe se-Ia cara dunha bruxa.
—Non penses que eu son unha meiga por tódalas cousas que estás a ver na miña casa. Sempre foron así sen que eu fixese nada por provocalas e eu vivo no medio delas coma se nada. Aquí haiche cousas aínda máis maravillosas das que estás a ver, pero eu non utilizo nada do que aquí hai para lle ocasionar mal a ninguén, logo non podo ser unha meiga…
—¿E logo vostede para que as quere? —preguntou a nena.
—Xa che dixen que sempre estiveron aquí. Os pais dos meus tataravós xa viviron nesta casa, e os tataravós deles, supoño que tamén, e as cousas están aí de sempre e sempre estarán.
—Pero aquí xa entraron outras persoas antes ca min, e ninguén dixo nunca nada, e estas cousas sempre acaban por se saber…
—Outra cousa maravillosa desta casa —volveu a fala-la vella—, é que os que a ven, xa nunca o esquecen, pero misteriosamente non llo poden contar a ninguén.
—¿Quere vostede dicir que isto que eu estou vendo agora non llo vou contar á miña nai cando chegue á casa? —preguntou a rapaza.
—Así é, miña filliña. Nunca o esquecerás, pero non o contarás. E agora vouche facer un regalo. Dame acó ese cestiño que ten tres pedriñas do río.
A nena pillou o cesto e deullo. Púxoo a muller no seu colo e colleu as tres pedriñas na man.
—Se sempre levas esta pedriña —díxolle á nena amosándolle unha—, poderás correr polas rúas das cidades, polas estradas, polos montes e polas fragas, sen que che pase nunca nada, e nun instantiño percorrerás todo canto mundo hai e queiras ver.
Tomou outra pedra a velliña e poñéndoa diante dos ollos da nena volveu falar:
—Con estoutra, poderás facer da xente o que ti queiras, porque todos farán a túa vontade.
A nena escoitaba todo canto a muller lle dicía cos ollos moi abertos.
—Se a pedra que queres é esta última, entón sempre que a teñas contigo, ela encargarase de que todo canto ti teñas que facer, apareza feito sen te molestares ti para nada. ¿Cal escolles?
Quedou a nena un anaquiño pensativa antes de dicir así:
—Non quero correr tódolos lugares a tanta velocidade, góstame andar de vagariño, para ver ben as cousas e falar coas xentes que atopo. Tampouco quero que a xente faga sempre o que eu queira, será mellor que fagan o que queiran eles. Así que vou quedar coa terceira pedriña.
Colleu a nena o croio que a velliña lle ofrecía, deulle as gracias e foise moi leda.
A pedra maravillosa facía todo canto lle mandaban facer á nena: facía as camas, ia ós mandados, facía os deberes da escola e ata xogaba por ela.
Non pasara unha semana enteira cando a nena se presentou de novo na casa da velliña. Petou na porta e sen tardar moito a velliña veulle abrir.
—Boas tardes, señora. Non lle pareza mal, pero veño a volverlle a pedriña que me deu.
—E logo, ¿non che vai ben con ela? —preguntou a muller.
—É que mo fai todo. Non me deixa cousa ningunha: aínda non remata a miña nai de me mandar unha cousa, e xa está feita; di a mestra, na escola que estudiemos tal cousa, e eu atópome de súpeto con que xa a sei; penso en lle cambia-lo vestido á boneca, e xa aparece con outro vestido posto; póñome a xogar co meu irmán ós gardas e ós ladróns, e aínda ben non comezamos, el xa se dá preso. E con todo isto eu abúrrome moito ,sabe?
—Pois toma esta outra pedriña —ofreceu a vella con outro croio na man.
—Mire, non lle pareza mal, pero a min estas maravillas gústanme moito para velas, e mesmo para disfrutar delas un pouco, pero así para sempre, non me dou afeito. Quero mellor que as cousas sigan como están e que cada un faga o que ten que facer, e onde non poida, pois que lle axude un veciño, pero non un encantamento. Eu agradézollo igual, pero non quero pedriña ningunha.
E dicindo isto foise a correr para a súa casa porque tiña moitas ganas de que a súa nai Ile mandase un labor para facer.

Maneira de facer un conto, con exemplo práctico

Unha vez había un burro.
E unha vez había un home.
E tamén había unha nena.
¿Cando?
Unha vez.
Entón podemos dicir:
Unha vez eran tres…
Un burro, un home e unha nena.

¿E como se chamaban os tres?
O home, Andrés…
O burro,… o burro,… Ministro.

¿E a nena, como se chamaba a nena?
Pois a nena, Magdalena.

Con isto que xa temos, imos facer un conto.
¿E como se fai un conto?
¡Ai, eu non sei! ¿Sábelo ti?
Eu tampouco… ¿E ti?
Eu si.
Pois entón, fagámo-lo conto.
¿Que se precisa de primeiras?
Para comezar fai falla unha máquina.
Que teña un beo para lle dar voltas.
Moi ben, pois ti encárgaste de lle dar ó beo.
E nós ímoslle metendo as cousas.
¿Que cousas?
Primeiro o burro.

¿E collerá por aquí?
Báixalle ben as orellas, e xa verás como si.
Agora a Magdalena… e o Andrés…
¡Xa están os tres!
¿Doulle ó beo?
Agarda, hai que meter máis cousas.
Unha casa.
Cunha corte…
E mais un monte…
Árbores, moitas…
E herbas…
E toxos…
Eu vou meter estas flores…
Eu, máis casas altas de moitas alturas
Tamén meterei coches…

E camións..
E autobuses…
E música…
Logo, tamén violíns…
E trompetas…
E pandeiros…

… … …
Metede todo canto queirades, cantas máis cousas mellor, máis bonito sae o conto.
¿Polo conto adiante tamén poderemos ir metendo as cousas que precisemos, non si?
Todas cantas se vos antollen…
¿Doulle ó beo?
Dálle logo.

Agora hai que agardar, que se está cocendo o conto…
Paréceme que xa está.
Si, parece que vai saír…
Xa podemos ver que conto fixemos hoxe aquí…

O Andrés e maila Magdalena andaban preocupados co raro comportamento que tiña o burro Ministro desde había un certo tempo. ¡Non habían de estar preocupados! Un dos burros máis ledos e brincadeiros que se viran nunca por alí, agora estaba convertido nun animal triste e melancólico, que saía da corte tódolos días andando a modiño coa cabeza baixa e as orellas gachas, cando antes sempre o facía cun ledo trote lixeiro polo curral e ceibando couces ó aire coas dúas patas traseiras a un tempo.
Este cambio producírase sen explicación ningunha, púxose así de súpeto. Viuno o menciñeiro e nada lle atopou que puidese ser causa de tal estado de melancolía.
Así estaba o burro cando, un día pola tardiña, andaba ceibo polo curral. Deixárao alí o Andrés, que acababa de chegar cunha carga, porque en traballador o burro non perdera nada. O caso é que o animal foise achegando á fiestra do vertedeiro da cociña e alí ficou parado. Magdalena achegouse a el e púxose a lle acariña-lo pescozo, mentres lle deitaba na orella cousas coma esta: “Ministro, Ministriño, ¿que che pasa? ¿Por que estás triste? ¿Dóeche algo? ¿Que é o que che doe?…” E cousas así, todas ditas na orella do burro con voz baixiña e moi amorosa, porque a Magdalena queríalle moito ó Ministro.
Pois ben, cando Magdalena lle estaba a dicir estas cousas ó burro, tamén se chegou a eles o Andrés, que lle pasou a man polo lombo ó animal, que nese mesmo intre meteu a cabeza pola fiestra; na cociña estaba prendida a televisión e nela víase unha gran cidade con moitas casas altísimas e con moitos autos que pasaban a todo correr por diante dos ollos do burro, con semáforos que facían andar ou parar, segundo a luz que tivesen acesa, os automóbiles ou os peatóns… Cando o Ministro viu isto, os ollos puxéronselle moi ledos, botouse a rir ensinando toda a dentamia ó tempo que daba pequenos saltiños e ceibaba couces coas dúas patas a un tempo.
—¡Carai! —exclamou Andrés—. Xa sei o que lle pasa a este raio de burro.
—¿Que lle pasa? —preguntou Magdalena con ansiedade.
—Que quere ve-las cidades grandes. Como na televisión non saen aldeas coma a nosa, que só sacan as grandes capitais, este burro quere ir velas de preto. Iso é o que lle pasa.
—Pois hai que levalo… —dixo Magdalena.
—Pero Magdalena —protestou Andrés—, eu non podo deixar todo e marchar aló, só porque a este condanado burro se lle metese nesa grandísima cachola que ten, ir á capital.
—Pois lévoo eu —retrucou Magdalena resolta.
—Iso xa é outra cousa, se o queres levar ti, por min pódelo levar.
Para o outro día pola mañá moi cediño, Magdalena púxolle a albarda ó Ministro, montou nel e despois de se despedir do Andrés, botaron os dous a camiñar pola estrada, cara á capital…
O burro trotaba ledo porque sabía que aquel camiño o conducía á realización do seu soño… Logo chegaron ós arrabaldos da cidade. Notábase porque xa moitos coches pasaban a carón deles poñéndolle algo de medo ó Ministro que non estaba acostumado.
Axiña estiveron no centro da gran cidade. Como o burro estaba algo inquedo, Magdalena botou pé a terra, colleuno de ramal e camiñaba á par del.
O primeiro lugar onde o burro parou, foi no escaparate duns grandes almacéns, que xa sabedes que son enormes comercios de moitas alturas onde se merca de todo, aínda que un non queira nin precise nada do que hai neles.
O Ministro andou un anaco de escaparate en escaparate e logo deu cunha porta, así que non o pensou e meteuse para adentro. Magdalena non tivo máis remedio que acompañalo aínda que un pouco amolada, pero tal como turraba o animal, parecía que era el o que levaba de ramal á nena. A xente reparaba neles algo sorprendida, pero Magdalena non quería deixar só ó burro, e pasaba da xente.
Dirixiuse o burro a unhas escaleiras mecánicas, desas nas que os chanzos andan sós e levan á xente sen que haxa que lles dar ás pernas. Alí presentóuselle a primeira dificultade seria, porque o Ministro puxo as patas dianteiras no primeiro banzo que se lle presentou, mentres as traseiras lle quedaban en piso firme. Como as de diante andaban coa escaleiras e as traseiras non, o Ministro foise estricando e estricando ata que a barriga lle tocaba no chan. A xente que antes miraba extrañada, agora ría ás gargalladas e dicían que debía ser un número de entretenimento montado polo departamento de publicidade dos grandes almacéns.
Cando Magdalena e mailo burro acadaron a chegar ó primeiro andar, xa estaban agardando por eles catro gardas do establecemento con cadanseu revólver no cinto. ¿Seica pensarán en lle pegar un tiro ó meu Ministro?, pensou a nena poñéndose diante do burro mentres lles dicía:
—Non se apuren que xa nos imos.
Colleron os gardas ó animal polo ramal e á nena polo brazo e conducíronos sen lles dar unha palabra, ó ascensor.
Novamente gañou medo o animal cando se viu alí pechado, así que en canto se abriu a porta do ascensor, botou a correr coma un tolo levando arrastro o garda que tiña o ramal na man, mentres polo camiño ían caendo cousas dos estantes e mulleres gordas coas pernas polo aire. Magdalena corría detrás do Ministro, que xustamente cando chegou á porta, deuse liberado do garda que arrastraba pola corda.
Cando se viron os dous fóra e lonxe dos gardas perseguidores, o Ministro e maila Magdalena recobraron o paso normal e puxéronse a andar pola beirarrúa para fuxir dos coches que os pasaban tan preto que case lles tocaban.
A xente que os vía non paraba de mirar para eles. Aínda que todos ían con moita présa e andaban sen parar para nada. Miraban para o burro e dicían:
—¿Que fai este burro aquí?
—Este non é sitio para anda-los burros…
—¡Que mal cheira… !
—Que chamen a un garda…
E chamárono. Ou non o chamaron, pero chegou. O garda díxolle a Magdalena que por alí non podía andar co burro.
—¿E por onde podo andar logo?
—Por aí —respondía o garda con cara de mal xenio ó tempo que lle sinalaba co dedo indicador a calzada.
Montou outra vez a nena no burro e botáronse ámbolos dous no medio dos coches; o Ministro xa non sabía se lle puñan máis medo os coches ou os gardas. Os autos pasaban pola beira deles a todo correr e ceibaban bufaradas de aire que case tiraban cos dous no chan. Cada vez que chegaban a un semáforo que lles mostraba a cor vermella, Magdalena turraba un pouquiño polo ramal e o burro paraba, pero cando se puña verde, se o Ministro non arrincaba coma un raio, os coches que estaban detrás del, pitaban coma tolos. E ata unha vez que estaba así parado, agardando o cambio de cor do semáforo, un home que estaba nun automóbil, sacou o brazo pola xaneliña e turroulle polo rabo ó burro. O Ministro ceiboulle un couce ó coche que quedou crocado… Baixou o home todo alporizado e comezou a berrar coma se estivese tolo, dicíndolle a Magdalena que lle tiña que paga-lo amaño do auto… O Ministro xa non podía máis, estaba moi asustado con todo aquel rebumbio, así que mandoulle outra couce, pero desta vez foi nos fuciños do home onde atinou. Deu volta e botou a correr cara ó lugar por onde se adentrara na cidade mentres o garda, que vira todo aquelo, berráballes que se detivesen…
Non se detivo o burro nin para beber auga ata que chegou á súa casa. Baixou Magdalena e o Ministro púxose a dar carreiriñas polo curral, mentres lle mandaba suaves couces ó aire coas dúas patas traseiras a un tempo.
—Seica lle gustou moito ó Ministro a cidade, Magdalena —dixo Andrés ó ve-lo burro—. Cóntame como vos foi.
—Foinos como nos tiña que ir. O caso é que non creo que ó Ministro se lle volva a meter na súa grande cachola ir de paseo á capital.
Agora o Ministro vive feliz coa Magdalena, co Andrés…
…e felices todos tres.

Medio conto + medio conto = un conto

Unha vez era un home que só era a metade. Chamábase don Lado Dereito.
Na casa do lado da deste home, vivía unha muller que era a outra metade, e chamábase dona Lado Esquerdo.
Un día cando, pola mañá, don Lado Dereito saía da casa para ir traballar, quedou mirando a dona Lado Esquerdo que, coa súa única man estaba a varrer diante da súa porta.
Saudáronse con moito gusto de se coñeceren, home e muller, que a pesar de seren veciños de ó pé da porta, aínda nunca se viran antes de agora.
Desde aquela atopáronse moitas veces e falaban un co outro de moi boa gana. Así que, cando pensaron que xa se coñecían ben, casaron.
Como don Lado Dereito vivía na casa número dous da rúa e dona Lado Esquerdo na número catro, para viviren despois de casados, mercaron a casa número corenta e dous.
E foron moi felices e tiveron moitos fillos, que sempre lles nacían en parellas de xemelgos, de tal maneira que sempre viñan un de cada lado; un medio fillo do lado dereito e outro medio fillo do lado esquerdo, ámbolos dous igualiños; entón os pais xuntaban as dúas metades e facían un fermoso neno completo…
E aquí acaba o conto…, pero para que acabe mellor, hai que dicir:
E colorín, colorou, este conto rematou.

¿Quen despertou a Marcos?

Marcos despertou co ruído que fixo a lua ó rozar nas pólas dun dos carballos que hai detrás da igrexa. Ergueuse da cama e foi mirar pola fiestra. Non había ninguén fóra. Prendeu a luz, pero tampouco viu cousa ningunha que puidese se-Ia que fixera o ruído que o sacara do sono. Volveu para a cama, pero xa non foi quen de poder adormecer outra vez. ¿Como ía selo se, moi acochadiño debaixo das mantas, quedou cos ollos abertos porque desta maneira pensaba que podería escoitar mellor tódolos ruídos que se escoitasen e así identificar aquel que o despertara?
Ó pouco tempo escoitou un novo ruído, aínda que desta vez era algo máis suave; fora outra vez a lúa, que, ó se meter por tras dunha nube, rozara con ela un pouco.
Outra vez se ergueu o Marcos da cama. Outra vez prendeu a luz e achegouse á fiestra. Nada viu: a Lúa estaba agachada detrás da nube.
Marcos xa comezaba a se pór nervioso, así que decidiu quedar diante da fiestra e non voltar á cama ata dar co causante dos ruídos que o despertaban.
Axexando para un lado e para outro na procura do autor dos sons que se escoitaban, non se decatou de que a Lúa, que aquela noite estaba en debalo, quedara enganchada nos aramios da luz polo corno de abaixo. Cando turrou para se ceibar volveu a facer un novo ruído coma un forte asubío, un ruído, claro está, coma de aramios que abanea o vento. Marcos termou do alento e agardou moi quediño, a ver se se repetía…. E repetiuse tres ou catro veces seguidas antes de que Marcos escoitase, que na noite alguén chamaba por el.
—Marcos,… Marcos,… Marquiños,… Ven acó, fai o favor.
Agora si que pillou medo Marcos. Veña a ollar para un lado. Veña a virarse para o outro, pero alí non había ninguén que puidese falar. De todas maneiras Marcos non é un neno tan medroso para que unha cousa coma esta o puidese deixar paralizado, así que calzou os zapatos e botou fóra da casa.
Cando chegou abaixo ollou de arredor sen ver nada. Mirou para arriba e non viu tampouco nada que non fose a Lúa. Paseou a vista polo chan e..
—Marcos, axúdame a saír deste lío…
¡Outra vez chamaban por el! Pero desta vez si que se decatou de que a voz viña de arriba, así que voltou a ollar para o ceo e alí viu a Lúa enganchada nos aramios da luz polo corno de embaixo…
—Axúdame, faime o favor, que xa vou moi retrasada e se chego tarde, o Sol rífame porque non pode saír á súa hora e disque despois andan mal tódolos reloxios do mundo enteiro. Non hai cousa que lle guste menos que ter que saír cando eu aínda ando polo ceo.
O Marcos aínda quedou un anaquiño mirando para a Lúa antes de lle falar:
—¡Vaia, esta si que é boa! Así que eras ti a que me chamabas. ¿E que queres que faga eu?
—Vaite a quel pau da luz e abanéao con forza ata que eu me poda ceibar.
Así o fixo o Marcos e, pouco despois, a Lúa ceibouse dos aramios e seguiu a correr polo ceo ó tempo que lle berraba, xa de lonxe, a Marcos:
—Gracias Marquiños, gracias. Xa cho pagarei algún día…
—Pois xa che podo dicir como mo podes pagar, abonda con que de agora en diante andes mirando ben por onde vas… así non irás despertando a xente pola noite…

O lameiro

O Lameiro é unha pequena viliña moi bonita que cae á beira dun río. As casas están todas moi xuntas, seguramente porque no inverno vai moito frío, e aprétanse unhas contra as outras para se dar calor mutuamente. Hai casas vellas de pedra e casas feitas con ladrillos e cimento aínda que están por fóra caleadas. No medio do Lameiro hai un xardín para que os vellos tomen a raxeira cando hai sol e os nenos teñen alí arrendeeiras e escorregadoiros nos que xogar cando non chove.
Polo medio e medio do Lameiro pasa a rúa principal, estreitiña e cun chan irregular, pero fachendosa de que tódalas outras rúas rematen sempre por vir parar a ela.
Os veciños, aínda que pareza mentira, lévanse todos ben. Isto non quere dicir que de cando en vez non haxa discusións e mesmo algunha que outra palabra en tono máis alto do que é normal. Pero o caso é que para o outro día, como xa pasou o motivo da discusión, tamén pasaron as palabras e os berros.
Non vaia alguén pensar que as xentes do Lameiro non teñen problemas, que os teñen coma todos, e algún deles ben gordo por certo. Isto era o que lles pasaba cando en certos días do inverno chovía algún tempo arreo, porque daquela o río enchíase moito de auga e botábase fóra da súa cunca. Cando aparecía a chea do río, a auga chegaba ata as cociñas das casas. Nas casas que tiñan animais debían levalos para o sobrado. As leiras que case todos tiñan polas beiras do río, quedaban todas asulagadas. Ás veces algúns animais afogaban, porque non lles daba tempo para fuxir da auga.
Isto amolaba moi de veras ós veciños do Lameiro. Esta xente que tan feliz era o resto do ano, cando chegaba o inverno e comezaba a chover, xa non quitaban ollo do río e todos andaban con cara de preocupación.
Unha vez xuntáronse tódolos veciños e puxéronse a falar para ver se daban cunha solución para o seu grave problema.
—Eu, a única que vexo —dixo o alcalde—, é pedir cartos á capital e facer unha muralla ben alta ó redor do Lameiro. Así cando veña a chea, a auga non poderá pasar.
—Si —falou Carlos Xestos—, pero despois temos que pasa-lo ano enteiro sen ve-los montes nin nada de canto temos arredor da nosa vila.
—Podíamos tirar tódalas casas e facelas outra vez enriba duns pés ben altos, así cando veña a chea a auga pasará por baixo —apuntou Primo Melón.
—Estaría ben —dixo Segundo Subela—, pero teriamos que estar todo o ano espolicando acolá enriba por culpa duns poucos días de chea.
—Iso non pode ser —volveu a intervi-lo alcalde—, sería moi caro e ademais sería malo para os velliños, tódolos días subindo e baixando escaleiras.
Así estiveron ata que se deron conta de que debía ser moi tarde, porque alguén prendeu a luz cando se decatou de que xa case non vían as caras uns ós outros. Cando isto sucedeu algúns fixeron movementos que indicaban claramente que se querían ir, pero quedaron parados cando se ergueu un velliño ó que ninguén lle facía caso nunca, porque dicían que tiña moita imaxinación, cousa que é moi frecuente escoitar, cando debería ser xustamente ó revés, e a quen máis caso lle habería que facer é ós que máis imaxinación teñen. Todos calados volveron os ollos cara ó vello que, posto no medio e medio de todos, falaba en alta voz.
—A solución —dicía—, é que cando vaia vi-la auga nos poñamos todos arredor do Lameiro, e agarrando todos a terra poñémo-lo Lameiro no alto, deixámolo así mentres dure a chea e o río pasa por baixo. Cando comprobemos que xa pasou a chea, empuxamos todos cara abaixo e volvémolo a pór no seu sitio.
Botáronse todos a rir cando o vello acabou de expo-la súa idea. El dixo que se risen todo canto quixesen, que el pensaba erguer polo seu lado, e foise.
Fóronse tamén tódolos veciños dicindo que botaran alí a tarde enteira e non se deran posto de acordo no que habería que facer para que aquel ano, a auga non lles entrase polas portas das casas. E ata había algúns que dicían que o que ían facer era marchar do Lameiro.
Non tardou moito en comezar a chover e xa tódolos veciños vivían pendentes do río que vixiaban día e noite. E como choveu dez días arreo, chegou o momento no que alguén deu a voz de alarma:
—¡O río, o río! ¡Que xa se está botando fóra!
Todos foron a correr para pór a salvo da auga as cousas de estima e, especialmente, os animais.. Mentres o velliño facía todo o contrario e botábase fóra da casa camiño das lindes da vila. Alí anicrouse e agarrou firmemente unhas herbas que había, ergueu con tódalas súas forzas e entornou o Lameiro…
As xentes comezaron a esvarar polas rúas abaixo, pero, un pouco a pé e outro pouco arrastrándose, deron chegado a onde o vello estaba turrando polo Lameiro para arriba.
—¿Que facedes aquí mirando para min? — berroulles—. A ver, vós ide a correr a aquel lado; e vós ide para alí enfrente; os outros todos para detrás da igrexa. Veña, correde e erguede con forza que xa vén aí a auga.
Fixeron todos como o vello Iles mandou e aquel ano o río parou por debaixo do Lameiro.
Cando parou de chover e o río comezou a baixar, non fixo falla que ninguén lles dixese onde se tiñan que pór cada un, porque xa estaba todo ben organizado para facer tal e como o vello lles dixo que habería que facer para volver a pó-lo Lameiro no seu sitio. Colocáronse todos arredor da vila, agás un neno que lle mandaron que se puxese no campanario da igrexa, cando todos estiveron preparados o rapaz deu tres badaladas seguidas, e á terceira soltaron todos a un tempo e o Lameiro foise pousando a modiño no lugar que Ile correspondía. E todo volveu a ser coma antes, agás que agora pensan que nos casos difíciles de resolver, venlles moi ben botar man do vello porque ten moita imaxinación.

A viaxe de Leonor

Un ano á Leonor, polo día do seu cumpreanos, a madriña regaloulle un paxariño amarelo metido nunha gaiola.
Leonor é unha nena moi boa que lles quere moito ós animais, así que coidábao moi ben. Tódolos días Ile limpaba a gaiola e poníalle auga para beber e grans para comer. Tamén lle daba galletas e mazáns. E ata lle poñía tódolos días auga morna na tapa dun frasco que para que se puidese bañar.
O paxariño agradecíalle estes coidados a Leonor despertándoa polas mañás cos seus ledos cantos e asubíos.
Moitas horas pasaba a nena coa cariña moi pretiño das rellas da gaiola e faláballe seguido. Tanto lle falaba ó paxaro que este aprendeu a falar coma a xente. Aínda que falaba coma os indios das películas, pero entendíaselle todo.
—Eu non quero que ti pensar que non ser agradecido polo ben que ti me tratar a min, pero tampouco eu ser feliz aquí metido. Eu estar preso sen máis delito có de ser un paxariño que lle gustar ós humanos.
Despois de se repor da sorpresa que lle causou o feito de escoitar que o seu paxaro falaba, e non coma os loros, que repiten o que aprenden de memoria, senón falando con sentido, Leonor díxolle:
—¿E logo? ¿Que che pasa? ¿Que é o que che falta para ser feliz?
—A min pasarme o mesmo que lles pasar a tódolos animais que estar presos: querer que nos ceibar e andar libres.
—Pero é que se te ceibo non has estar tan ben como estás aquí. Non haberá quen che dea tódolos días a comida, sen ter que procurala por aí adiante nin facer nada por gañala.
—A nós non nos facer infelices o ter que procura-la comida de cada día. Mesmo aínda que ter que pasar un día enteiro sen comer por non atopar comida, nós ser máis felices en liberdade ca aquí con mesa e mantel.
Quedou Leonor pensativa co que o paxariño lle dicía. Era certo que o paxaro estaba preso dentro da gaiola, por iso estaba feita con porta e sen buratos polos que puidese fuxi-lo animal…
—Xa —dixo Leonor—, pero se te ceibo quen vai quedar triste vou ser eu.
—Pois ti vir comigo —respondeu rapidamente o paxaro.
—Pero eu non son un paxaro e non podo ir voando contigo.
—Ser ben certo iso. Pero ti poder ir de viaxe e poder vernos por aí.
De novo quedou a pensar Leonor no que o paxaro lle dicía e ó pouco, abriu a garnicela, meteu dentro a man e o paxariño pousóuselle nela. Foise a nena á fiestra que tamén abriu. O paxariño mirouna sorrindo —xa sabedes que os animais sorrín cos ollos, co xeito de mirar—, e botouse fóra voando en liberdade.
Daquela mesmo decatouse Leonor de que o paxariño non lle dixera como tería que facer para viaxar e seguir véndose os dous. A idea de viaxar resultáballe moi interesante, porque ela sempre quixera ver como sería o mundo que había máis aló da vila onde ela vivía. Pero cando lles falaba destas cousas ós seus pais, estes contestaban sempre coa mesma cousa: “cando sexas grande”. Levaba moitos , anos escoitando tal cousa e nunca era grande para o que lle gustaba a ela, aínda que era grande dabondo para o que lle conviña ós outros: “anda, axúdame aquí, que agora xa es grande para axudar no traballo”.
Leonor era unha nena moi lista e moi decidida, así que logo se decatou do que habería de facer. Colleu unha maleta grande que había enriba dun armario e foise con ela ata a parada dos coches de liña. Pousouna no chan e meteuse nela. Como a maleta era vella e tiña un burato que lle fixera un rato, por alí podía ve-lo que pasaba fóra e mais respirar, porque de non ser así afogaría cando se esgotase o aire que había dentro da maleta.
Cando chegou o primeiro autobús, a xente comezou a subir a el mentres un mozo ía metendo as maletas nesa especie de armario que teñen os autobuses na parte de abaixo, preto das rodas. Este foi o home que colleu a maleta na que estaba metida Leonor e púxoa coas outras, a continuación pechou a porta e Leonor quedou alí, dentro da maleta e ás escuras.
Botou o coche a andar e, aquí paraba, por alí corría, a pobre de Leonor non sabía moi ben que había que facer e non lle quedaba máis remedio que agardar a que alguén viñese a saca-la maleta de alí.
Ela, mentres, entretívose pensando no que faría cando o coche chegase ó seu destino e que non sabía onde era. Ela daría unha volta pola cidade e vería todo canto nela houbese que pagase a pena ver: monumentos, xardíns, grandes tendas de moitos andares,… Todo iso procurando sempre polo ceo e polas árbores para dar co seu paxariño. Despois volvería a se meter na maleta, á beira doutro autobús que se dirixise a outro lugar distinto. Seguramente —pensaba— axiña percorrería todo o mundo que se pode percorrer en seco. Máis adiante levaría a maleta a algún porto para que a metesen nun barco e poder ve-lo que hai no outro lado do mar. Todos estes pensamentos facíana moi feliz, e ata se sentía ben alí metida.
E chegou o momento en que o autobús parou e o mozo abriu a porta, colleu a maleta e pousouna no chan. Leonor agardou un pouco para que non houbese xente arredor cando ela saíse da maleta.
Abriu a modiño a tapa da maleta e botouse fóra. Grande foi a sopresa de Leonor cando viu onde estaba. Estaba na mesma parada do coche de liña onde se colocara co degoiro de viaxar e ver mundo.
Ó lado dela había unha árbore e nunha póla estaba o paxariño amarelo que a nena deixara en liberdade aquel mesmo día pola mañá. Miraron un para o outro un anaquiño ata que, por fin, o paxariño falou:
—Leonor, ti ter que perdoa-lo paxariño, que por non saber falar ben aínda, eu dicir que ti ir de viaxe para nos ver, cando eu querer dicir que ti e mais eu nos ver cando ti ir de pa-se-o…

A cor da Rosiña

Rosiña era, como é natural, unha rosa que había nunha roseira ó pé dunha casa. Era moi fermosa, da cor do sangue, igual ca tódalas súas compañeiras. Un día pola mañá, cando despertaron, todas miraron para Rosiña moi extrañadas e con cara de susto: Rosiña perdera a súa cor vermella e agora parecía coma unha cousa que de seguro ninguén viu antes, coma unha rosa sen cor.
Só cando as compañeiras llo dixeron, decatouse Rosiña da grande desgracia que acababa de caer sobre dela, e botouse a chorar. Chorou tanto que pasou oito días chorando arreo. Non facía máis que chorar e as compañeiras veña a lle dicir que nada adiantaba con chorar, pero ela non podía parar por máis que lle dixesen que non seguise.
Ata que un día a rosa máis vella da roseira, aquela que daba a semente para que nacesen roseiras todo ó redor da casa, díxolle que o que tiña que facer era ir na procura da súa cor, estivese onde estivese.
Atendeu ben o consello Rosiña, porque xa estaba o sol ben alto cando parou a descansar na póla dun loureiro. Levaba moito tempo voando e estaba moi cansa.
—¡Carafio! —dixo o loureiro—. ¿Que fai unha rosa por aquí!
—Ando na procura da miña cor —dixo Rosiña choromicando—. Hai xa ben días que me desapareceu.
—E logo, ¿como foi iso? —preguntou o loureiro.
—Non sei. Un día ó despertar atopeime así…
—Pois non procures máis, rouboucha a noite que che é moi envexosa da cor, como ela é negra de todo, pois claro…
A pobre da Rosiña botouse a chorar outra vez.
—¿Que vou facer agora? —dicía entre saloucos—. Xa para sempre estarei sen cor.
—Non, muller, non —consolouna o loureiro—. O que tés que facer é atopar un anaquiño de cor para pór en ti…
—A miña cor era vermella coma o sangue.
—Ben, pois vas onde haxa unha planta vermella e pídeslle unha pouca da súa cor, e xa está. E veña, vaite xa, que tés que atopala antes que veña a noite.
Rosiña deulle as gracias ó loureiro e emprendeu de novo o seu camiño.
Moitas horas andou na procura de a quen lle pedir unha miguiña de cor vermella. Pero atopou sabugueiros e carballos que nada lle puideron dar. Castiñeiros e salgueiros; bidueiros e freixos que nada tiñan de cor vermella. Despois atopou pereiras e pexegueiros que non podían darlle axuda á boa da Rosiña. Unha maceira díxolle que, no seu tempo, ela daba unhas mazáns que eran vermellas, pero que non lle parecía que fose a cor apropiada para unha rosa tan feitiña, así que sería mellor que vise de atopar unha cerdeira que tivese cereixas ben maduriñas. Pero por máis que buscou non deu atopado a súa cor naquelas árbores todas que andou a visitar.
A tarde era moi avanzada cando a Rosiña andaba por unha fraga na procura dun espiño que lle dese a cor das súas boliñas. Xa Rosiña cansaba de andar a voar, cando volveu a pasar por diante do seu amigo, o loureiro.
—Que, Rosiña, ¿como che vai? —preguntou a árbore.
—Mal, non atopo ninguén que me poida da-la miña cor vermella coma o sangue. Agora ando detrás dun espiño e só atopei un branco.
—Pois tiveches sorte, porque hai moi poucos. Andaron homes con machados, serras e tronzóns e case acabaron con todos. E igual pasou cos acibros que xa case non quedan desde que á xente lle deu por usalo como adobío pola Noiteboa. O que podes facer é buscar outra cor que che guste.
—Home, a min sempre me gustaron moito as rosas amarelas…
—Pois, veña… —urxiu o loureiro—, vaite axiña na procura da cor amarela.
Novamente lle deu a rosa as gracias ó loureiro e foise a voar pensando que, sexa mimosa ou chorima, sexa no medio dunha margarida ou nunha xesta, atoparía, antes que chegase a noite, a cor amarela que sempre lle gustara tanto.
Nestas andaba Rosiña, cando viu aló embaixo, un home anicrado na beira dun camiño. Achegouse máis e viu que era o señor Delfino, que é home moi avarento, e que estaba a contar nas moedas que, metidas nun pucheiro, tiña agachadas entre as pedras dun valado desde había moitísimos anos. Rosiña, que viu aquilo, voou alto por riba del e, de súpeto deixouse caer. Pasou polo medio das moedas de ouro e saiu de dentro delas convertida nunha fermosísima rosa amarela coma de ouro. Mentres o señor Delfino, que nin dera visto o que ocorrera, observaba coa boca aberta e os ollos de pampo, tódalas súas moedas convertidas en ferro enferruxado.
Polo aire afastábase a máis fermosa rosa amarela que a ninguén lle foi dado ver. Era Rosiña, que apuraba o seu voo para ver de chegar á súa roseira antes de que chegase a noite.

Aló cando todo era negro

Hai moitos, moitísimos anos, na Terra non había luz. As cousas, os animais, as xentes,… todo era negro. Non había día e sempre era noite. Desta maneira os habitantes da Terra levaban unha vida moi triste, sempre sen veren nada, porque lles faltaba a luz e, claro está, tampouco había cores. Tiñan ollos, iso si, pero non lles valían para máis nada que para pechalos cando chegaba a hora de durmir, non podían usalos para ver. E falando de durmir, non durmían pola noite, porque como sempre era noite terían, entón, que durmir sempre; así que eles durmían cando lles daba o sono. Por isto non era difícil ver que uns estaban traballando mentres os veciños de ó pé da porta estaban xantando, e, daquela mesmo, os da casa dun pouco máis arriba estaban a durmir…
Pero un día apareceu na Terra unha vella moi rara. Era pequeneira de talla, coa cara moi enrugada. Vestía unha saia ata os pés toda ela dunha peza e sen costuras; nos pés levaba un calzado extraño: levaba coma unhas caixiñas arrodeadas de pequenos botes e debaixo do brazo traía outros dous botes máis grandes. Tódolos botes estaban tapados con cadansúa tapa. Na man dereita portaba uns pinceis gordos, que máis ben direi que eran brochas.
Ningén a viu chegar, porque como todo era negro e sempre era noite, a xente non se decataba dos visitantes que poidesen aparecer pola Terra. Pero ela si que os podía ver a todos, porque traía nos ollos a luz, esa luz que hoxe todos coñecemos, pero que os terrícolas de daquela non viran aínda nunca.
Andou a vella por moitos lugares da Terra vendo todo canto nela había e un día parou nun lugar que lle debeu gustar máis cós outros. Daquela mesmo pasou por alí un neno ó que a vella chamou dicíndolle:
—Oes ti, rapaz, ven acó.
O neno que tal escoitou, andou cara a onde escoitou que viña a voz que lle falaba, porque xa estaba acostumado a que lle falasen sen ver a ninguén. Achegouse á vella e cando escoitou a súa respiración preto de si, deuse de conta de que estaba ó pé dela, e faloulle.
—Mande señora, ¿quería vostede algunha cousa?
—¿Como te chamas, rapaz? —voltou a pregunta-la vella.
—Chámome Tesio, señora.
—Moi ben, Tesio, pois ti vasme axudar nunha cousa se che cómpre.
—Eu se podo, señora, axudareille de boa gana —asentiu Tesio.
—Eu quería dárvo-la luz que levo nos meus ollos.
Ficou calado o bo do rapaz. El non coñecía tal cousa e non sabía de que lle estaba a fala-la velliña. Así que despois de permanecer un anaco en silencio, atreveuse a preguntar:
—¿E iso que é?
—¡Ai, meu filliño —dixo a muller—, eu podo darcha, pero non sei explicarcha! De seguro que cando a teñas xa comprenderás.
O rapaz pensou que, despois de tal resposta, o mellor sería ver en que remataba todo aquilo e non facer máis preguntas sobre a natureza da luz. No canto diso preguntou outra cousa máis doada de responder:
—¿E que teño que facer logo?
—Primeiro imos pinta-lo ceo de azul —dixo a estrana muller—. E non se che ocorra preguntarme que é o azul, ti colle este pincel e este bote e vaite aló lonxe, a aquela banda da Terra. Vas mollando a brocha no líquido que hai no bote e vala pasando polo ceo, que é o teito da Terra, ¿estamos?
—Estamos —dixo xa moi resolto Tesio.
Colleu o rapaz un bote e unha brocha e púxose a pinta-lo ceo. Non vos vou dicir que logo o pintaran, pero tampouco vaiadades pensar que lles levou moito tempo. O caso é que a medida que o Tesio ía pintando o ceo coa brocha mollada en pintura azul, ía comezando a ver algo. Isto sucedía así porque a vella estaba pintando no medio e medio do ceo o Sol. Un sol amarelo, redondo e grande que, segundo o ía rematando de pintar ía enchendo máis e máis Terra de luz… Era o primeiro amencer sobre a Terra.
A xente que tantos e tantos anos levaba na escuridade, fregaba os ollos con forza: aquela tanta luz de súpeto mancábaos nos ollos só afeitos ó negro. Pero pouco a pouco fóronse afacendo a esta nova situación e ó tempo ían trocando a súa tristura natural en ledicia.
Foron as xentes arrimándose a onde Tesio e maila vella estaban a pintar. De alí a moi pouco todos estaban a suar pola calor. A vella que os viu de tal maneira, mandoulles que se puxeran todos nunha beira da Terra. Cando todos fixeron o que a muller lles mandou, díxolles que deran todos un salto ó mesmo tempo. Contou a vella ata tres… e a Terra botouse a andar dando voltas a modiño…
—Desta maneira —falou a vella— o Sol non estará sempre aí no alto de todo, onde eu o acabo de pintar. E non pensedes que cando se faga noite o Sol se irá e non volverá; estará alumando a outros coma vós que están polo outro lado da Terra. De tódolos xeitos pintareivos tamén unha lúa que vos alume algo pola noite e non esquezáde-la luz de todo…
Naquel intre comezou a chover. Puxéronse as xentes tristes porque pensaron que a auga borraría o ceo azul e o Sol amarelo, pero tranquilizounos a muller dicíndolles que precisamente isto era o que ela precisaba para face-Ias outras cores. Pillou os sete botes pequeniños que levaba no pé dereito e foise, acompañada de Tesio que xa era o seu axudante, polo camiño do Sol. Alí mesmo, enfrente del, debuxou un arco de sete cores. Era un fermosísimo arco que, de súpeto comezou a tinguir tódalas cousas, tódolos animais, tódalas plantas e ata as mesmas xentes, coas súas cores… As herbas e as follas das árbores tomaron o verde do arco para si… O mar copioulle o azul ó ceo… Outras cousas viraron vermellas, outras amarelas e a xente ía descubrindo as cores segundo ía mirando de arredor… Xa tiñan as dúas cousas que llé faltaban á Terra: a luz e as cores.
Tesio púxose moi ledo porque comprendeu que el fora quen axudara a traerlle ós homes e ás mulleres da Terra algo que calquera vía que era bo. El fora o axudante daquela muller que traía os ollos cheos de luz e ía regalándoa… Por certo que cando o rapaz quixo ver onde andaba a velliña, non a viu por ningures…
Pero Tesio deuse de conta de camiño que xa non a vería máis, aínda que isto non lle causou tristura; comprendeu deseguida que se fora a outros mundos nos que aínda non había luz para lles leva-la súa regalía…

O país do inverno

Cando Lourenzo, que era un gato negro moi fermoso e co pelo moi brillante, quixo ir visita-la súa moza, a gata Requintada, que era unha gatiña branca de pelo moi dondo e cuns bigotes moi longos e moi tesos, atopouse con que non sabía o camiño. Así que foi ve-lo seu amigo Xan Cadelo para que Ile axudase a atopa-lo camiño que o levaría ata a casa na que vivía a Requintada.
—Mira Lourenzo —díxolle Xan Cadelo—, eu non sei se debes emprender ese camiño. Seríache mellor que lle mandases unha carta e que ela che saíse á feira de Grandor e alí acordabas con ela o casamento.
—Nada diso —protestou Lourenzo a proposta do seu amigo—, eu quero ila ver á súa casa, que fóra xa a vin moitas veces. Agora quero ir aló e coñece-la súa familia. E se o camiño ata o seu domicilio é longo e difícil, mellor, así verá que vai casar cun gato valente e ousado.
De nada valeron as razóns que Xan Cadelo lle deu coa arela de facelo desistir da súa teima. Visto que non había outro remedio, esplicoulle debidamente o camiño e mesmo lle fixo un plano nun papel para que non se perdese.
Para o outro día, pola fresca, botouse Lourenzo ó camiño. A pé, e dando grandes alancadas, en pouco tempo púxose nas lindes do País do Inverno, que segundo o que Xan Cadelo lle dixera era país de moito coidado para pasar un só. Pero nada hai que poida parar un gato decidido, ousado e namorado.
O País do Inverno era unha grandísima devesa, mesta e impoñente. Aínda así, Lourenzo meteuse nela sen pensalo dúas veces e con paso decidido.
Non levaba moitos metros devesa adentro, cando empezou a orballar. Lourenzo pensou que se todo canto lle podía pasar era ter que atravesa-lo País do Inverno orballando arreo, non lle poñía medo o conto por moito que digan que os gatos lle temen á auga.
Do orballo do comenzo do camiño polo interior da devesa, logo pasou a un chover forte. Un pouco máis adiante atopou con que o río ía moi cheo e xa levara a pontella pola que tiña que pasa-lo gato segundo estaba sinalado no plano. O noso amigo deu volta e encamiñouse río arriba na procura doutra ponte máis grande que, polo dito por Xan Cadelo, tiña que haber. Por alí podería atravesa-lo río.
O caso é que, antes de chegar a tal ponte, pillouno a noite, e era tan escura que Lourenzo non atinaba cos camiños e botaba tempo e tempo andando e desandando, con perigo de se perder de seguir a tentas pola devesa. Era cousa de procurar un lugar para durmir e como comezaba a ter frío, debería meterse nun abrigo para pasa-la noite e tamén facer un pouco de lume para se quentar.
Cando deu cun acobillo que lle pareceu apropiado, polo arredor non deu atopado uns poucos carabullos enxoitos para o lume e, aínda por riba, cando botou man ós mistos, estaban mollados coma a lama e non acendían. Enfurruñado foise sentar nun recuncho da covacha para ver de descansar un pouco antes de que chegase o día. Alí engruñado non era quen de durmir, porque estaba tan aterecido de frío e tocando dente con dente, que o propio ruído da súa dentamia lle impedía adormecer.
Cando veu o día Lourenzo tiña tanto frío que case non podía nin move-las pernas. Mal que ben, foise pondo de pé e colleu o camiño cara á ponte. El sabía que a ponte marcaba o medio e medio da devesa e que, seguindo o que di o famoso xogo, nunha devesa só podes entrar ata a metade, porque de alí en diante o que fas xa é saír. E iso significaba que pouco lle faltaría para chegar á casa da Requintada.
Ademais, como botara o máis da noite desperto, tivera ocasión de escoita-la lobería ouvear toda a noite coa fame, e isto a un gato dálle moitos azos para tentar de se afastar do lugar o antes que poida.
Despois dunhas horas de camiño andando pola lama, porque non parara de chover en toda a noite, chegou Lourenzo á ponte. Pasouna entre vento e frío, e cando chegou ó outro lado atopouse con que o País do Inverno estaba totalmente cuberto pola neve. As pozas estaban xeladas. O gato caeu de cu coa sorpresa, pero como sempre fora un gato animoso e non lle viraba a cara ás amoladuras por fortes que fosen, non sei de onde, pero tirou azos novamente, e botou a andar pola neve adiante. As patas do animal espetábanse enteiras no chan nevado e o camiñar facíase penoso e difícil.
Con vento, con neve, con frío,… seguiu horas e horas andando o gato pola devesa adiante. Xa se facía outra vez noite, cando Lourenzo observou que ó lonxe se albiscaba o remate do País do Inverno, así que apretou o paso, xuntando tódalas forzas que lle quedaban no corpo, para dar saído o máis axiña que puidese da devesa.
Con noite pecha chegou o noso gato á casa da súa moza, a gata Requintada. Chamou á porta. Mandárono pasar e déronlle cama ó pé do lume, onde durmiu moitas horas arreo.
Cando se ergueu e se lavou un pouquiño, como se lavan sempre os gatos, díxolle á súa moza moi resolto:

Hoxe ti e mais eu casamos,
e aquí a vivir quedamos.
Porque eu quero mellor
ir andando a Nova Iork
que atravesar ese inferno
que chaman País do Inverno.

A familia Coriñas

Isto sucedeu nos tempos en que os reis andaban con mantos que lles chegaban ata os pés e sempre arrodeados de servidores que parecían as sotas da baralla. Isto non significaría moito se non fose porque daquela os reis non só eran os gobernantes, senón que eran donos das vidas e das facendas dos seus súbditos, das que dispoñían como se lles antollaba.
Pois ben, neses tempos, vivía nun lugar non moi lonxe de aquí, un home que era todo el verde.
Si, si. Verde. Verde coma a herba, coma as follas das árbores, coma as leitugas, coma a carapucha que leva na cabeza o trasno, coma o vestido desa nena.
Este home tiña dous fillos. Un neno todo amarelo coma o sol, coma a chorima dos toxos, coma o ouro,… E unha nena azul. Azul coma o ceo na primavera, coma a auga do mar, coma os ollos da Nena Azul.
Non había que ter unha imaxinación moi grande para pórlle a esta familia o alcume que lle puxeron, porque todos lle chamaban a Familia Coriñas. Vivían moi felices todos tres, porque a eles o que máis lles gustaba no mundo era ser como eran: de cores.
Un día pasou por diante da casa onde vivían, un home que non os vira nunca antes de daquela. Así que foi a correr e contoullo ó Rei. Díxolle que no seu reino había tres persoas que non eran coma todos. Entón o Rei, que estaba vestido coma o rei de bastos da baralla, enrabechouse moito.
—Isto non pode ser. Non se pode consentir tal cousa, o único que podería ser diferente aquí sería eu, que para iso son o Rei. E aínda así son case igual a todos.
E mandou que lle preparasen todo para ir a onde vivía a Familia Coriñas.
Cando o Rei mandaba algo, no pazo comezaba toda unha feira de berros e carreiras para preparar axiña aquilo que o Rei mandaba. Daquela tamén se armou o lío dos chamados e do andar polos corredores topando uns cos outros:

¡Gardas!

¡A carroza real!

¡Cabalos!

¡O Príncipe!

¡As princesas! ¡Espadas!

¡Paus!

¡A Raíña!

¡Máis paus!

¡Outra carroza, máis cabalos, máis espadas,…!

Todo se ía preparando segundo se escoitaban os berros, aínda que ás veces os berros eran tantos que os criados quedaban paralizados, porque xa non sabían a quen facerlle caso, entón os edecáns e os maiordomos comezaban a couces cos criados… Así foi como todo estivo preparado para a partida do Rei, novecentos días despois daquel no que dixo “Irei aló”. A verdade é que era un rei moi lacazán e sempre transcorría moito tempo desde que pensaba facer unha cousa, ata que se poñía a facela.
Púxose o Rei en marcha e tardou outros novecentos días en face-lo camiño, porque, como se mareaba na carroza real, había que ir moi a modiño. Por certo que xa publicara un bando prohibindo que alguén se marease no seu reino. Se o Rei se mareaba, ninguén podía ser coma el.
Chegaron por fin diante da casa da Familia Coriñas. Ó escoita-lo ruído que armaba o séquito real, saíron á porta o Pai Verde, o Neno Amarelo e a Nena Azul.
—¿Por que es verde? —preguntou o Rei.
—Nacín así —dixo o Pai—. Ó primeiro eu non quería ser verde, porque todos se rían de min. Ata cheguei a pensar que o que me pasaba era que aínda non madurara, porque era moi noviño, pero axiña me decatei que o tempo pasaba e eu seguía verde. Pero andando o tempo rematou por me gustar. Comecei a pensar que se nacera así é porque á Natureza lle interesaba que eu fose así. Algún motivo habería, aínda que non fose máis que unha razón estética. Agora xa non sabería ser coma todos, e mesmo penso que ós meus amigos xa non lles gustaría que fose doutra maneira.
—E os teus fillos, ¿por que non son verdes coma ti?
—Non sei, maxestade, tamén naceron así. Seguramente é debido a que a miña muller, que en gloria estea, era traspoleirada, e tiña unha cor distinta segundo de onde a mirasen ou segundo a hora do día que fose, porque non lle parecía a mesma ó mencer que ó mediodía ou ó solpor. Éralle moi bonitiña e moi boa. Así que os fillos nacéronnos, o neno, amarelo e a nena, azul. Sempre estivemos moi contentos de que fosen así, ademais son moi bos e moi listos.
—Pois non pode ser que sexades así —dixo o Rei—. Tedes que ser coma tódolos meus súbditos, que son todos eles vermellos. Tedes que vos volver vermellos os tres.
—Iso non é posible, maxestade —protestou o Pai Verde—. Nós nacemos así e, da mesma maneira que non tivemos culpa niso, tampouco temos que cambiar. Pero é que agora xa temos fachenda da nosa cor particular e queremos seguir sendo o que somos. Eu quero ser verde …
—E eu amarelo —engadiu o rapaz.
—E eu azul —afirmou a nena.
—Isto amáñoo eu de camiño —berrou o Rei—. ¡Gardas!
—¡Maxestade!
—¡Maxestade!
—¡Maxestade!
—Collede pintura vermella e pintade a estes para que queden coma todos.
—¡Pintura!
—¡Brochas!
—¡Non quero!
—¡Non quero!
—¡Eu tampouco!
—¡Has querer, xa verás como has querer… !
Puxéronse os gardas do Rei a pintaren de vermello á Familia Coriñas ata que remataron todos vermellos coma tódolos súbditos do Rei caprichoso. Agora eran vermellos coma as cereixas, coma o lume, coma o sangue, pero non coma o sangue do Rei que non era vermello, era azul.
En canto acabaron de pinta-la Familia Coriñas, o Rei fixo un aceno e edecáns e chanceleres comezaron de novo a berrar…
¡Gardas!
¡Carrozas!
¡Cabalos!
¡Criados!
¡Espadas!
¡Paus!
¡A Raíña!
¡O Prícipe!
¡As princesas!
¡Servidores!
E marcharon polo camiño a modiño, moi a modiño para que o Rei non se marease.
Polo camiño comezou a chover. Choveu moito e a auga foi lavando ó Pai que quedou outra vez verde…
E a Nena, azul…
E o Neno, amarelo…
¿E o Rei…?
O Rei mollouse e pillou un catarro moi grande. Como el non quería ser coma os seus súbditos, pillou o catarro máis grande do mundo e leva novecentos anos na cama con mormeira e moqueando… Agora xa non lle chega con que o seu catarro sexa moito máis grande có dos homes vulgares, está a dictar un bando…

“Eu, o Rei, a tódolos meus súbditos que queiran ou que non queiran, porque si ou porque non… Prohíbolles que se acatarren, porque só aquel que naceu rei, fillo de rei e pai de rei, que son eu, se poderá acatarrar no meu reino”.

O monicreque

Chegou un día a Grandor unha furgoneta vermella e todos se deron de conta que non debía ser de alí, a ninguén se lle tería esquecido tal furgoneta con que a vise unha vez nada máis. Nela viña un home barbudo, que, ó se baixar, xa se atopou arrodeado de nenos que o miraban con extrañeza. Logo se puxo o home a falar con eles; preguntoulles por un lugar e díxolles que era un artista que viña a facer alí unha función que lles ía gustar moito, porque xa a fixera noutros sitios e ós nenos gustáralles a todos.
O lugar polo que preguntaba era a taberna do señor Lucas, que, por ter un amplo comedor, era moi adecuado para os acontecementos do tipo que el pensaba provocar. Aló foi o home e tras del tódolos nenos como se fosen moscas detrás dunha vaca (fóra a alma). O que o home falou co señor Lucas foron cousas relacionadas coas condicións para que lle permitise facer alí a súa función, ó outro día pola noite. Bebeu un café con leite e, coa axuda dos rapaces, foi baixando tódolas cousas da furgoneta e meténdoas dentro do local do señor Lucas.
Dentro estaba o Serafín, rapazolo loiro como o pan e listo coma un allo. Cando viu que os outros nenos estaban a meter dentro da taberna caixas e fargallos, achegouse por alí e reparou especialmente nunha caixa de cartón sen tapadeira. Nela estaban amoreados uns bonecos. Eran todos distintos e habíaos moi raros. Aínda que todos tiñan unha especie de saia que lles chegaba ata os pés (que por certo non os tiñan) e non se lles vía máis corpo cá cara e ás mans, tódalas saias eran distintas: unhas tiñan cadros, outras levaban pintas, algúns ían vestidos con traxes lisos, dunha soa cor, pero todos distintos. O que máis lle chamou a atención ó Serafín eran as caras: había bonecos con cara de lobo feo, con cara de bruxa laida, con cara de rapaza loiriña e bonita, con cara de rapazolo ben plantado, bonecos con cara de demo, e que sei eu cantos demos de caras había, todas cantas se queira…
O Serafín miraba os bonecos sen se atrever a tocarlles nin sequera a roupa, ata que o home barbudo, que estaba dirixindo o labor de descarga da furgoneta, achegóuselle e díxolle:
—¿Que, son bonitos os monicreques? Pódeslles tocar sen medo, que son moi bos e non lles fan mal ós nenos.
Ousou Serafín pillar un boneco da caixa e foi coller un que era distinto dos outros, porque non tiña a saia de trapo que tiñan todos, este levaba uns calzóns e tiña os pés calzados con zapatos negros de charol, pero o máis curioso de todo era que da punta de cada pé e do dedo máis longo de cada man, saíalle un sedelo de pescar, así como tamén lle saía outro do curuto da cabeza. Todos eles estaban atados nos extremos dunha cruz feita de pau. Aquel boneco tiña cara de nena bonita. O Serafín máis que miralo, acariñábao cos ollos e apreixábao con moito amor contra o seu peito. Pouco despois volveuno a deixar a modiño na caixa, mellor postiño do que estaba antes, que semellaba máis estar tirado ca pousado.
Quedou o neno mirando para a caixa en que seguramente os bonecos estarían a falar algo entre eles, o que pasa é que os humanos non somos quen de entende-lo que din. Seguramente —pensaba Serafín— agora están a rifar entre eles porque se molestan uns ós outros nunha caixa tan pequena, e un dille a outro que lle está espetando un cóbado nos cadrís. Outro dirá que xa lle tarda porque o saquen da caixa e pórse a traballar. Algún dirá que el non ten ganas de traballar, porque a noite pasada non durmiu ben por mor do traqueteo da furgoneta. Seguramente esas son as cousas que se din a tal hora os monicreques entre si.
Pola noite Serafín durmiu pensando na boneca bonita dos fíos atados nas mans e nos pés…
Ó outro día moi cedo xa o Serafín se presentou no local do señor Lucas para ver que era o que pasaba. Pouco tempo puido pasar alí porque tiña que ir á escola e xa se lle facía tarde, polo arrodeo que dera para visita-los bonecos. Alí estaban na súa caixa tal e como el os deixara a noite anterior. Montaran, seguramente mentres el durmía, un estrado. Nel había un biombo cunha fiestra pechada cunha cortina. Botoulle unha ollada máis á caixa dos bonecos e agarrou camiño da escola.
Un día logo pasa e chegou a noite e con ela chegaba tamén a función.
Na porta do local había un grande cartel que dicía:
HOXE, ÁS SETE DA TARDE, FUNCIÓN DE ILUSIONISMO E TEATRO DE MONICREQUES POLO AFAMADO ARTISTA MANOLO PENA. ENTRADA: CEN PESETAS.
Cando entrou no local Serafín, aínda non eran as seis e media, pero no inverno xa é noite, así que estaban tódalas luces acesas. Achegouse o rapaz ó estrado e, diante do biombo, estaban aliñados tódolos bonecos. Todos non, porque faltaba a bonequiña bonita que tanto lle gustaba ó Serafín. De seguida lle foi preguntar ó home barbudo por ela.
—Esa está na caixa —dixo o home—. Agora xa hai moito que non traballa. Pero se queres podes colocala ti onda as outras, a eles góstalle estar todos xuntos.
Pillouna o neno e colocouna á par das compañeiras. Despois quedou mirando para todas xuntas, outra vez estaba a imaxina-lo que dirían…
—¡Que ben se está aquí! Aquí sobra sitio para todos —diría o de cara de lobo.
—Eu sigo desexando que empece a función e pórme a traballar, que é o que a min máis me gusta —podería dici-lo bo mozo.
—Pois eu teño pensado que xa non hei volver máis á caixa. Cando acabe a función eu hei quedar agachada por aí, e mañá pola mañá a ver se me atopa ese neniño ó que tanto lle gusto e voume con el —podía ser que estivese dicindo o monicreque dos fíos.
O local fórase enchendo de xente e xa había un anaquiño que deran as sete. Apagáronse as luces todas do local, agás as que alumaban sobre do estrado onde apareceu o home barbudo, Manolo Pena, que despois de saudar a tódolos presentes con palabras moi ben preparadas, comezou a facer xogos: desaparecía ovos, atinaba as cartas da baralla sen velas, dicía que o señor Constantino tiña o tres de ouros no peto do chaleco e así era, dun sombreiro sacaba un coello vivo e moitas cousas que deixaban á xente abraiada.
Meteuse Manolo Pena detrás do biombo, abriu a cortina e pola fiestra comezaron a aparece-los bonecos que Serafín tan ben coñecía xa. Falaban, saltaban, xogaban, pelexaban, rían e facían de todo igualiño cá xente. ¡Canto lle gustou todo aquilo ó Serafín! Aínda que botou de menos que non traballase a boneca dos fíos, á que tanto amor lle tiña xa.
Rematou a función e a xente aplaudiulle moito ó bo do Manolo Pena, quen moito soubo agradecerllo cunha reverencia tras doutra ata que pararon de lle aplaudir. Uns homes do público quedaron para lle axudar ó artista a recolle-las súas cousas; como un deles era o pai do Serafín, isto permitiulle a el quedar tamén alí, así que foi dereitiño a onde estaba a boneca dos fíos, tomouna nas mans e sentado no estrado estivo a mirar para ela ata que o home barbudo pasou por diante del coa caixa dos bonecos. Fixo Serafín o aceno de depositala dentro, cando o Manolo Pena o detivo dicíndolle:
—Moito che gusta este monicreque ¿eh?. Pois mira, como vexo que lle vas querer moito e que o vas coidar ben, voucho regalar. Eu xa hai que non traballo con el e vai estar mellor contigo…
—Moi…, moi… tas gra… cias —tatexou o Serafín de ledo que estaba ó escoitar tal cousa.
Non o pensou dúas veces o rapaz. Púxose de pé dun salto, berroulle ó seu pai que marchaba, e saíu a todo correr cara á súa casa.
Cando se foi deitar, pousou a boneca enriba da silla do seu cuarto, e volveu a imaxina-lo que o monicreque podía estar a pensar: “A partir de agora xa non vou traballar para ninguén máis que para este neno e de seguro que serei moi feliz”.
O primeiro que fixo Serafín ó depertar pola mañá, foi mirar para a silla onde estaba o monicreque. Alí continuaba enriba da silla mirando para o neno cos seus enormes ollos azuis. Ergueuse o rapaz da cama e colleu na man a cruz de pau na que estaban atados tódolos fios que partían do corpo do boneco, este quedou pendurado no aire e coa cabeza cara atrás, de tal maneira que parecía mirar para Serafín. Foino deixando baixar ata que os pés do monicreque tocaban no chan, e daquela mesmo a boneca con cara de nena bonita, comezou a andar cara á porta do cuarto mentres o rapaz movía na man a cruz de pau dun lado para o outro.

O cabaliño das festas

Amencera un día fermoso; o sol quentaba xa desde o mesmo momento de saír. Pouco a pouco as xentes ían chegando cos seus tenderetes para a festa e comezaban a instalalos no campo da feira, que era o lugar onde se facía tódolos anos a festa. Púñanse as casetas do tiro coas súas fitas de cores, das que penduraban os cigarros, os paquetes de tabaco rubio, as bonecas, as botellas de sidra… Xa estaba colocada a tómbola toda chea de bonecas e torres de potas. Os toldos dos taberneiros estaban aínda baleiros de clientes, mentres os taberneiros poñían os bocois en firme e cocábanIles a cada un a súa billa, a dona do taberneiro lavaba os vasos nunha tina de auga. Máis tarde chegarían tamén as rosquilleiras que agora estaban no adro da igrexa ofrecendo a súa mercancía ós que saían da misa maior.
O señor Pedro xa colocara o seu tiovivo e agora íalle pó-los cabaliños. Estaban todos no chan, deitados uns por riba dos outros e de alí ían pasando para seren espetados na barra do tiovivo. En pouco tempo xa estiveron colocados todos no seu sitio. O señor Pedro deulle unhas voltas de proba por ver se os seus cabaliños rolaban como é debido e se subían e baixaban cada un cando lle correspondía. Comprobou desta maneira que todo funcionaba ben a parouno para lle pór un toldo de arredor que o tapase todo.
Chegou a tarde e con ela a festa foise animando. Xa había mozos mandándolles tiros ás fitas das bonecas. A señora María levaba uns bos cartos gastados na tómbola co degoiro de acadar unha torre de potas que se mostraba remisa a abandona-la tómbola. Había nos toldos siareiros que bebían e conversaban. E os nenos, nos cabaliños do señor Pedro, daban voltas ledos coma axóuxeres e saudando a cada xiro ó pai, á nai, ó avó, que lles respondían coa man ó tempo que lles recomendaban que se agarrasen ben.
Quen non estaba tan ledo era o Branco, un dos cabaliños, que xa levaba tres ou catro festas seguidas falándolle ó Pinto, que era o cabaliño que levaba á par del, que estaba cheo de dar voltas e máis voltas sen facer máis camiño có do tiovivo e sen ver máis mundo cás nais que Iles dicían adeus ós nenos coma se fosen a algures.
—A min —dicía o Branco— gústame correr, pero quero ir a algún lugar novo, que aquí, bóta-la noite correndo coma un tolo e ó final estás no mesmo sitio.
—Pero ti estás tolo, Branquiño. Nós somos cabaliños de tiovivo e temos que gallopar dando voltas.
—Terás que dalas ti, que eu nacín cabalo e quero gallopar polos camiños, polo menos unha vez, aínda que non sexa máis que para probar.
—Estaríache bonito —riu o Pinto—, que saíras correndo agora polo medio da festa con ese neñino que levas no lombo. Habíase armar unha boa. Déixate de lerias, que por moito que queiras botar a correr por aí adiante, ti estás amarrado á barra e tes que vivir subindo e baixando, dando voltas no tiovivo e non hai máis historias…
Os cabaliños ficaron novamente calados e, xunto cos outros compañeiros, botaron o máis da noite dando voltas, e para o outro día, tamén.
Cando rematou a festa, o señor Pedro púxose a desarma-lo tiovivo. Carregou todo no camión e arrincou cara a outra festa.
Alí armou novamente o seu tiovivo e foi pondo os cabaliños cada un no seu sitio: unha barra, un cabaliño… Pero cando foi coloca-lo Branco non deu con el por parte ningunha. Seguro que me caeu do camión, pensou. Botouse a desanda-lo camiño pero non foi quen de atopalo por máis que mirou e preguntou a todos cantos cruzaron con el…
Aquela noite a barra do Branco subía e baixaba baleira e ó lado o Pinto pensaba que, ó mellor, os cabaliños dos tiovivos tamén poden gallopar polos camiños…

O prodixio

É unha verdadeira lástima que a estas alturas aínda non vos teña contado o PRODIXIO co que convive o meu amigo Martiño desde hai un tempo. Concretamente desde que tiña oito anos.
O Martiño é un neno ó que lle gustan moito os animais. Pero non vaiades pensar que é un neno ó que lle gusta ir a un zoo e velos metidos en gaiolas, non, a el gústanlle os animais sempre que eles estean como máis lles gusta estar, e nunca nunhas condicións que sexan distintas das que eles consideran que son as dunha boa vida de animal.
Sempre estaba chegando á casa con animais que atopaba nos longos paseos que daba, iso si, polos lugares por onde podía atopar animais. El sempre axudaba os animais que tiñan algún problema, así levaba á casa gatos ós que un automóbil lles partira unha pata e alí os tiña ata que se curaban, despois poñíaos en condicións de que escollesen ir a onde quixesen. Outras veces eran paxariños que se mancaran ó se golpearen contra os vidros dalgunha fiestra; non era nada raro que aparecese cun can abandonado, que non tiña máis enfermidade cá que lle ocasionaran varios días sen probar bocado.
Os pais do Martiño soportaban os moitos inconvenientes do seu amor ós animais. Ás veces rifábanlle algo, pero como o facían con pouca forza, as cousas seguían igual.
Pero o conto é, que un día en que o rapaz ía dando un dos seus paseos, mesmo de diante dos pés saíulle un porquiño a todo correr. Era pequeno, gordiño e colorado. Tiña as orellas moi dereitas, coma as dun xabarín.
Correu o Martiño detrás del, sen máis arela ca de velo ben, e o porco parou de súpeto. Deu volta e quedou mirando para o neno. Pegou outra vez a correr e pasou por debaixo das pernas de Martiño. Foise o rapaz detrás e o porco aminorou o paso. De cando en vez miraba para atrás como se quixese comprobar que o neno ía seguíndoo.
Desta maneira chegaron diante da casa do rapaz xusto ó tempo que o pai de Martiño saía da casa. Parou o porco en seco e parou tamén o neno.
—Oes papá, ¿de quen será este porquiño tan bonito?
—E eu que sei —dixo o pai cos ollos abertos coma dous pratos—. Os porcos sempre son de alguén, pero o caso é que son todos iguais… Aínda que dalgún lado escaparía…
Mentres o pai do Martiño ía dicindo cousas achegábase ó porco co desexo de acariñalo pasándolle unha man polo lombo. Non lle debía gustar ó animal que o home se lle achegase tanto, porque a cada paso que o home daba, recuaba outro o porco, ata que o tivo tan preto que foi cando sucedeu por primeira vez o prodixio. O quino fora recuando ata quedar pegadiño ás pernas do Martiño e o pai seguiu avanzando cara a el, entón o porco comezou a virar de cor e foise poñendo todo el verde.
Daquela quen ceou foi o home.
—¡Carai! —dixo o pai do neno—. Nunca tal vin: un porco verde. Agora si que estou por dicir que non é de aquí, porque por estes lugares non hai bechos destes. ¡Estaríache bo o conto se me presento na policía municipal dicindo que atopei un porco verde! ¡De seguro que se escoitarían as gargalladas en medio mundo!
Estaba o pai dicíndolle estas cousas ó seu fillo cando o porco pegou novamente a correr con tal velocidade que nun instantiño perdérono de vista. Só puideron apreciar que a medida que se ía afastando volvíase novamente sonrosadiño como era antes de virar verde.
Ó outro día pola mañá, Martiño o primeiro que fixo foi volver ó sitio onde atopara o porco o día anterior, e alí estaba o animal. Deitadiño no chan coma se estivese agardando polo rapaz.
Cando o viu ergueuse e botou a andar detrás do neno como se fose un can.
Fixo Martiño o mesmo camiño do día anterior e logo chegaron diante da porta da casa. Entrou o neno para dentro e o quino detrás del.
Aínda non andaran máis ca uns metros polo interior da casa o porco comezou a virar azul.
—¡Vaia! —falou o pai que acababa de ve-lo porco—. Agora é azul.
Nesta ocasión o porco deixou que o pai do Martiño se lle achegase e mesmo permitiu que lle pasara a man polo lombo.
Agora xa hai un certo tempo que o porco vive na casa con Martiño e permite que calquera se lle achegue e xogue con el, pero continúa sendo un porco prodixioso, porque segue cambiando de cor segundo o estado de ánimo no que se atope. Os da casa pouco a pouco van coñecendo o significado de cada cor, así xa saben que cando ten medo vira verde; cando se sente máis confiado ponse azul, e cando está verdadeiramente ledo e feliz, entón ponselle todo o corpo a cadros amarelos e granate.
Por suposto que o porco aquí, na casa do Martiño, se sente seguro, porque todos o queren moito; en calquera outra casa, chegadas as datas do santo do neno, seguramente o convertirían en chourizos, touciño salgado, xamóns curados e outros anacos de porco destinados á mesa, aquí non, na casa do Martiño goza do cariño de todos. Aínda que por outra parte nunca se atreverían a facer con el tal cousa, porque ninguén sabe que raza de porco pode ser e se será comestible.

¿Que vai ser Exidia cando sexa grande?

Poderíase dicir que era a noite de máis vento e auga do que ía de inverno. A auga viña deitada e petaba nos vidros das fiestras coma se alguén estivese tirando ervellas contra elas.
Na casa de Exidia estaban todos vendo a televisión agás o pai que estaba na casa dun veciño que facía unha reforma e fora alí por se podía axudar en algo.
Cando comezaron a po-la mesa para cear, a nai mandoulle a Exidia, que era a máis pequena da familia, que se achegase á casa dos veciños para ver se o pai viría cear logo.
—Pó-lo abrigo e pillas un paraugas. Vaite á casa da Tesalia, e preguntaslle a teu pai se vai tardar moito aínda.
Abrigouse ben a rapaza e botou fóra da casa. Tiña que baixar ata a rúa e ir a unha casa que estaba uns portais máis adiante. Cando levaba uns metros percorridos pola beirarrúa, pareceulle que, ó abrigo da porta pechada dunha casa, había alguén, pero non mirou para atrás para comprobalo, senón que botou a andar con máis présa e ós poucos segundos entraba no portal onde estaba a vivenda da Tesalia.
—Boas noites —dixo a nena cando lle abriron a porta.
—Boas noites, Exidia —contestoulle a Tesalia—. Pasa que teu pai está na cociña.
Alí o pai estaba axudándolle ó seu amigo a facer uns traballos, así que dixo que agora non iría cear, pero que non tardaría moito. Despediuse a nena e foise para a súa casa.
Non fai falla dicir que agora tiña que face-lo mesmo camiño pero en sentido contrario. Uns metros antes de chegar ó portal da súa casa volveu a percibi-la presencia dun vulto arrimado contra unha porta pechada. Era unha muller vella que se apretaba contra a madeira da porta, como para se abrigar do frío e da auga. Estaba toda ela vestida de negro e un manto tapáballe desde a cabeza ata a metade da súa altura. Exidia ó se ver diante dela pillou unha miguiña de medo, pero de tódolos xeitos atreveuse a falarlle.
—Señora, vostede está aí mollándose moito e pasando frío, ¿por que non sobe ata a miña casa e se quenta un pouco mentres se lle enxuga a roupa?
—Eu non che adoito entrar nas casas, neniña, a máis o que sexa obra da Natureza a min no me fai mal —repuxo a velliña.
Exidia non entendeu o que aquela muller quería dicir coas palabras que lle acababa de escoitar, así que insistiulle en que subise con ela á súa casa.
—Vostede, polo que podo ver, xa é moi velliña, e non lle vai facer ningún ben estar aquí mollándose desta maneria. De seguro que se acatarra e despois vai ter que botar tres ou catro días na cama. Aínda que agora xa me parece coma se non estivese moi mollada….
—Mira Exidia —volveu a fala-la vella—, eu teño que andar por fóra tanto que chova coma que faga sol. De tódolos xeitos agradézoche moito que sexas unha nena boa comigo e que me invites á túa casa para me quentar e enxugar.
—E logo, ¿quen é vostede que sabe como me chamo? —preguntou a nena moi extrañada—. ¿Seica coñece os meus pais?
—Isto non penses que é bo de explicar. Eu coñézote a ti, coñezo os teus pais e coñezo a todo o mundo, porque eu son a última fada que queda por aquí e teño que andar e camiñar ata que dea atopado a quen lle deixa-la miña variña máxica e mailos meus poderes, que xa non son tantos como foron algún día, pero aínda valen para facer algún ben polo mundo a quen está precisado deles.
Exidia ó escoitar isto quedou abraiada. Tiña a boca aberta e mesmo lle caeu a capucha do abrigo para atrás e non se decatou que aínda seguía a chover con moita forza. Ela tíñalle escoitado ó avó falar de fadas e de trasnos, pero sempre pensara que iso era cousa que sucedía noutros tempos e noutros lugares, aló cando o seu avó era un neno, e non nos tempos actuais e nas cidades, onde a xente xa hai que non cre nin en fadas nin en trasnos.
—E cando atope a quen lle deixa-la súa variña ¿que pasará? —preguntou unha vez máis a nena.
—Pois eu xa poderei deixar de andar polo mundo, e terei quen o faga por min. Entón xa poderei descansar.
—E logo ¿xa non hai máis fadas coma vostede? —seguía interrogando Exidia
—Si muller, algunha máis aínda queda, aínda que non creas que son tantas como nalgún tempo. Pero o caso é que a todas nos chega un día no que debemos atopar quen nos sustitúa. Cando nos imos facendo vellas, temos que procurar outra para o noso sitio, porque senón logo nos acabariamos.
—Pero, despois vostede vai quedar sen ningún poder…
—Algún aínda nos queda, pero só os imprescindibles para que nos acostumemos ben á vida sen facer de fadas. Pero xa abonda de preguntas que agora quero pedirche un favor.
—Pois vostede mandará —dixo a nena—. ¿Quere que lle traia algo de comer?
—Non, non é iso. O que quero é que tódolos días destas horas veñas aquí para que eu che vai ensinando algo do meu oficio, porque me está a parecer que xa non ando lonxe de atopar quen ocupe o meu lugar.
—E viría, si señora, o caso é que os meus pais me dean permiso. ¿E non será algo raro ver a unha nena coma min falando aquí na rúa con vostede a estas horas da noite?
—Ti polo permiso dos teus pais non te apures que diso encárgome eu. E moito menos te preocupes da xente que parece que nos pode ver, porque, aínda que se che faga raro, ningún dos que por aquí pasan nos poden ver, que eu aínda podo algo….
Despediuse a nena da vella fada e foise camiño da súa casa. A súa nai cando a viu entrar pola porta no primeiro que se fixou foi en que viña totalmente enxoita aínda que traía a capucha caída, e preguntou se parara de chover. Exidia dixo que non sabía… Ela estaba pensando na resposta que daría agora ós que lle preguntasen: ¿Que vai ser Exidia cando sexa grande?

Un gato con colar ou polo amor ó chocolate

Nunha casa da aldeíña de Cabado, metida no medio e medio do val polo que pasa un río do mesmo nome do lugar, tiñan un gato que ten unha historia ben curiosa e interesante.
O tal gato era branco e amarelo, gordo e de bo ver, mal cazador de ratos, cousa nada rara nos gatos lambóns, e a este a lambón poucos lle pasaban diante. Por outra parte non parece raro que un gato que aprendera a comer nas potas e nas tixolas, non parase no labor de andar detrás dos ratos, ¿por que había tomar tanto traballo habendo, como había, abundante comida na casa sen máis problemas có de collela?
Claro que este costume, ou vicio, segundo se mire, custáballe ó gato máis dun disgusto, pero el debía ter para si que, aínda así e todo, pagaba a pena. Con tal xeito de pensar sempre andaba metendo o fuciño nas potas e tixolas que atopaba pola cociña, e mesmo tiña unha arte especial para lles aparta-lo testo a aquelas que atopaba tapadas. Subía onda elas e, pondo as dúas patas dianteiras na asa da pota ou no rabo da tixola, co fuciño ía arredando o testo ata que podía mete-la cabeza nelas. Así el pouco a pouco, foi afacendo o seu padal ós bocados da xente, que ás veces probaba antes de que o fixese ningún humano. Claro que, cando o pillaban facendo tal cousa, non era raro que lle andara no lombo o rabo da vasoira ou o ferro da cociña. Era igual, de alí a un pouco xa volvía a estar na mesma.
Outras veces non era preciso que ninguén Ile probase o coiro cun pau ou con calquera outra cousa, porque non poucas veces foi metelo fuciño nunha tixola co degoiro de proba-Ias viandas que se fritían e que enchían a casa dun arrecendo moi apetitoso, e ve-lo gato saír coma un lóstrego, miando e fregando o fuciño entre as patas dianteiras, porque se atopara con que o aceite da fritura estaba a ferver e o bo do gato xa levaba unha peladura que lle daría que resolver para tres ou catro días. Pero en canto melloraba, volta a pasa-la lingua por potas e cuncas coma se nada.
Así foi como o gato, un día en que despois de cea-la xente da casa, homes, mulleres e nenos entretían o tempo uns xogando á baralla e outros mirando para os que xogaban, púxose de pé na mesa e comezou a lambetar canto prato e vaso había, na procura de algo que lle soubese. Desta maneira foi dar cunha chocolateira de barro que alí quedara. Achegouse a ela e comezou a lambela unha miguiña polo rabo, pero como nel non había moito que comer, aplicouse ó chocolate que quedara polas beiras da boca do cacharro. Non era esta a primeira vez que o gato probaba o chocolate, de maneira ningunha, xa outras veces tivera ocasión de catalo e lembraba o ben que lle sabía; así que, despreocupouse de cuncas e pratos, e púxose a repasa-la chocolateira con minuciosidade.
Acadou a deita-lo recipiente e xa lambía pola parte interior da boca estricando canto podía o pescozo e botando fóra canta lingua podía, cando o rapaz máis pequeno da casa virou a cabeza e viuno. O cativo pegou un berro:
—Miña nai, mire o gato lambendo na chocolateira…
Xa sabía o gato que estaba descuberto, non había outro remedio que apretar a correr se non quería levar uns xesteirazos; por sabedor que estivese o chocolate había que deixalo e liscar a présa… Pero as présas son malas conselleiras, porque o gato, no canto de bota-la cabeza para atrás, pegou un pulo cara adiante, con tan mala fortuna que meteu a cabeza enteira dentro da chocolateira. Quixo dar para atrás e xa sentiu no lombo o quentor dun golpe que lle acababan de arrear cun tizón do lume… Non lle quedou máis camiño que dar un salto e liscar rapidamente con chocolateira e todo. O gato, coa cabeza metida dentro da chocolateira non vía nada, así que ía topando con portas e paredes. Cando lle pareceu que xa estaba no corredor, pensou en facer algo que xa fixera noutras moitas fuxidas: dar un brinco e botarse polo poxigo para fóra, pero como non vía nada non se decatou do que sucedia e… ¡pum!… o poxigo estaba pechado e nel arreou o gato con toda canta forza mandara para pega-lo salto, que non fora pouca. Deu volta coma un raio e botouse para fóra por outra porta que sabía que había por atrás. Ata que deu atinado cun lugar que a el lle parecía seguro, aínda deu unha ducia ou ducia e media de testarazos máis con outros tantos obstáculos que se puxeron no camiño, pero ó fin deuse metido na palleira. Alí, no medio da herba seca, deu atopado o gato un anaquiño de certo acougo; mentres, o corazón petáballe no peito coma un pandeiro.
Cando se sereou un pouco, deuse conta que estaba nun grave problema, aquelo era máis negro ca noite, porque alí non se vía nada e na noite din que os gatos se defenden ben.
Non tardaron en se presentar tódolos da casa na palleira, viñan a rir coma condanados e traían a sa intención de lle quita-la chocolateira, pero el, dorido polos golpes e burlado polos risos, non soubo interpreta-las intencións da xente, así que, aínda ben non comezou a sentilos, xa tentou de se largar de alí, pero volta a comeza-los testarazos contra as portas pechadas e as paredes que nunca se poderán abrir. O gato xa andaba coma tolo, aquilo non era coma noite, aquilo era o mesmo inferno, golpes por todas partes e sen necesidade de que llos dese ninguén.
Con isto os da casa déronse de conta de que o gato non permitiría que ninguén se lle achegase dabondo como para lle quita-la chocolateira da cabeza e el non sería quen de quita-la cabeza da chocolateira. A única maneira era rachala, cousa que non parecía difícil porque era de barro. Efectivamente, principiaron todos a lle tirar pedras e outras cousas duras, co anceio de lle atinar á chocolateira e rompela. Moitos golpes levou o gato como consecuencia da mala puntería dos tiradores do “tiro á chocolateira”, ata que nunha das carreiras emprendidas a cegas para fuxir das pedradas, foi bater na roda dun carro que alí se gardaba e no golpe partiulle un anaco de cu ó cacharro. Por aquela especie de anteollo xa deu visto pola porta da palleira, o que chamariamos, a luz da noite e botouse a correr cara a fóra para se ir acobillar no medio dunha silveira, onde pasou a noite na agarda de que o novo día Ile proporcionase unha solución ó problema que a chocolateira ó redor da cabeza lle tiña prantexado.
Para o outro día pola mañá o primeiro que fixo cando despertou, foi tentar de dar uns golpiños co cacharro contra unha pedra para ver de rompelo de todo, pero cada vez que petaba, aquelo resoaba de tal maneira que lle facía doe-la cabeza moito máis do que lle doía como consecuencia das trompadas do día anterior.
A xente da casa quixo achegarse a el pero non houbo maneira de que tal cousa permitise. En vista de que sempre fuxía, deixáronlle un pouco leite nun prato e fóronse. Cando o bo do gato quixo ir bebe-lo leite atopouse con novo problema: a chocolateira non lle permitía chegar co fuciño ó leite, non podía comer… Aquel día non probou bocado e para o outro tampouco. Pero chegou o día no que tivo que facer de tripas corazón e, xa que seguía disposto a impedir que ningún humano se lle achegase, deu un golpe nunha pedra e acadou a lle restar outro anaco ó cacharro. Con algúns esforzos puido chegar co fuciño ó leite, que papou de contado.
Moitos días lle levou ó gato desface-la maior parte da chocolateira ata que non lle quedou máis có anaco da boca arrodeándolle o pescozo, coma un colar de barro. Agora xa permite novamente que se lle achegue a xente, iso si, sempre e cando non intenten quitarlle o resto de chocolateira que lle serve de recordo de que, a el o chocolate gústalle no prato, pero non na chocolateira.

Fonte: BVG