Consultorio dos nomes e apelidos galegos 26/2/05

Información sobre os apelidos e nomes galegos, orixe e significado.
anamp
Mensagens: 141
Registado: segunda, 07 jun 2004, 23:00

Consultorio dos nomes e apelidos galegos 26/2/05

Mensagempor anamp » segunda, 28 fev 2005, 11:01

Sábado, 26 de febrero de 2005
* X.L.MÉNDEZ FERRÍN
C O N S U LTORIO DOS NOMES E DOS APELIDOS GALEGOS

Do galeguismo de Cervantes
Uns amigos da porción dos Ancares que cae na Galicia Exterior pregúntame polo galeguismo dos apelidos do autor do Quixote. E ben, Cervantes e Saavedra, transmitidos polo pai do escritor, son apelidos galegos, como o era o Cortiña, ou Cortina, que levaba a súa nai.
O famosísimo autor, nembargantes, non debeu de coñecer moito do País dos seus antecesores posto que Galicia está fóra da súa obra poética, dramática e de ficción, por moito que lle dedicase a segunda parte do Quixote e Los Trabajos de Persiles y Sigismunda a
un Conde de Lemos alleo a Galicia (non sendo no referente ás infinitas rendas que lle fornecían os seus sofridos labregos) e residente na arredada Nápoles.
É certo que no Quixote o autor confundiu arrieiros yangüeses con
arrieiros galegos nunha daquelas típicas equivocacións cervantinas
que tanto nos adivirten e que tan ben nos serven para desacralizar a
lectura dun clásico máis ben momificado polo españolismo que outra cousa. Mais os que defendemos hoxe o noso cabalo autóctono estamos orgullosos de que esta sexa a única raza equina mencionada no Quixote, onde aparece como faco galiciano moi claramente e non de forma xenérica tal é o caso das ?hacaneas? ou sexa simples eguas de viaxe. En canto a Rocinante, ese cabalo non ten raza no Quixote.
O apelido Cervantes é toponímico. Procede dun territorio así chamado que na administración eclesiástica se recoñece como arciprestado mentres no plano civil se organiza nun concello que leva o nome de Cervantes. Para Moralejo Laso este topónimo fai parte dun grupo deles con significación colectiva no que se encontran Arantes, Barbantes, Barrantes, Cesantes, Serantes, Nantes, Ourantes e outros. Para aquel filólogo que foi noso profesor, este continxente de topónimos terminados en ?antes (algúns pasados a antropónimos, nos que se inclúe Cervantes) está integrado por nomes que indican unha procedencia ?étnica?. Algunha tribu ou gens de nome iniciado por cerv? que vivía naquela zona dos Ancares perpetuouse no topónimo e apelido Cervantes. Ter tense relacionado este topónimo co latín cervus, que diu lugar ao galego cervo. Pro a avoenza viríalle de máis atrás: do indoeuropeo KER-ÉS, no que se percibe o senso de ?cabeza, testa? e tamén o de ?corno?. Mediante o grego keros produciríase o cervus latino. Ao mellor, a tribo dos de Cervantes era, nunha lingua galaica, xente de cabeza dura ou grande ou que se adornaba con cornos. Calquera sabe.
En canto a Saavedra, el é apelido galego e moi interesante. Trátase
dun apelido que pode provir de calquera dos topónimos varios que aínda hoxe están vixentes. Saavedra é formado por un sustantivo de orixe xermánica (sal ?espazo amplo ou casa principal?) e un adxectivo latino (vetera ?antiga?). A formación deste nome lévanos a
tempos moi recuados, seguramente anteriores ao ano 711, nos que existía como nome común saa e era vivo un adxectivo vedra que logo sería sustituído polo seu sinónimo vella ou vedraia. De maneira que Saavedra sería algo así como ?espazo acoutado ou construcción señorial vedraia ou antiga?.
Semella ser que a nai de Miguel de Cervantes Saavedra era Leonor
de Cortiña ou Cortina, apelido tamén galego e que ten orixe nun nome común. Cortiña aparece nos diccionarios galegos co significado de ?eido xeralmente valado e frecuentemente achegado á casa?. Corominas prescribe para o seu étimo un latín tardío cortina, que derivaría do sentido orixinario de cohors -tis ?recinto fechado?,
relacionado con hortus ?horta?. Familiares de cortiña son, pois, corte e máis cortello. Un antepasado calquera da nai de Miguel de
Cervantes poido ser un galego incógnito chamado Fulano da Cortiña,
e daí o apelido.
Os amigos ancaraos seguramente non ficarán satisfeitos, mais isto é todo o que podo decerlles.

Barciela, os estratos derradeiros
A X. Vila-Coia direille que Barciela, que usaba un seu bisavó, é
apelido procedente dun dos sete topónimos homónimos que rexistra o Nomenclátor oficial ou mesmo dalgún outro non recolleito alí. É diminutivo de Barcia, topónimo que no mesmo repertorio oficial aparece trinta e sete veces, ás que hai que sumar as variantes
Barxa e Várzea/Varja (así ortografadas nun Portugal galaico que tradicionalmente non coñece a pronuncia do v labiodental sonoro)
cos seus diminutivos tamén moi extendidos (Barcelos, Barcela, Barxiña, mesmo Varzelinha). Toda esta fartura toponímica lévanos,
por súa vez, a un nome común barcia (variante, barxa) que vagamente significa ?pequeno chan ou val achandado?. Nos documentos medievais son notorios, que eu saiba desde o ano 897, lugares ou persoas co nome relatinizado en Varzena e seu diminutivo en Varzenella. Esta Barcia, e o diminutivo Barciela, é considerada palabra pre-céltica e pre-indoeuropea, isto é: anterior seguramente aos séculos VI ou V a. de C. Relaciónase co vasco ibar, que significa aproximadamente o mesmo que barcia. A palabra vasca explícase a través dun hipotético ibark-ina por medio dun bargina non menos deducido. Como mo contaron llelo conto. En Barciela, Barcia, Barxa e semellantes encontrámonos cun verdadeiro fósil lingüístico (igual que veiga) e quen leve tal nos documentos pode ben gabarse da antigüidade do seu apelido.

Malvido e os campos floridos
O apelido Malvido tamén é toponímico e, dado que a maior parte das persoas que o usan proceden do Morrazo, eu supoño que o seu epicentro será o lugar así chamado que se encontra na fregesía de Ardán (Marín). Baixo a forma Malvedo aparece en Coles, pé da cidade de Ourense. Outros nomes de lugar aparentados con Malvido, e algúns tamén convertidos en apeli do, son Malveiros, Malvares, Malvas. O apelido Malvar, procedente dalgún topónimo, é frecuente e famoso porque o levou o arcebispo do século XVIII que fixo a carrilana de Pontevedra a Santiago, da cal fican aínda algunhas indicacións de leguas (unha con reloxio de Sol) moi ben talladas en pedra á beira da actual estrada. Á súa vez, na orixe de Malvido está o nome común malva, que designa a herba medicinal que leva o nome científico de malva silvestris, coido que L. A esta malva axuntaríanlle os devanceiros o sufixo ?ido, que indica abundancia, moitas veces de determinado vexetal, nun siti o, e quedaría Malvido. E canto a Malvedo, este formaríase coa variante do mesmo sufixo que é ?edo. Ao pronunciarmos Malvido ou Malvedo compre distraer a vista e evocar un campo ou mesmo unha barciela florida de malvas coa súa cor rosa roxenta. A presencia en Galicia de tantos nomes derivados de malva indícanos que esta planta ten sido moi aprezada na nosa cultura tradicional debido ás súas virtudes curativas. Estas son as explicacións que podo ofrecerlle a M.ª Victoria Malvido Izquierdo, de Vigo.

*Todos os lectores e lectoras que sintan curiosidade polas orixes do seu nome de pía ou dos seus apelidos poden consultar esta sección.
Escriban por correo ordinario a X.L. Méndez Ferrín, F A RO DE VIGO, Rúa de Colón, 30. Apartado de Correos 91. VIGO. Sección: Consultorio dos Nomes e dos Apelidos Galegos.
Última edição por anamp em sábado, 08 nov 2014, 20:40, editado 1 vez no total.

mdieguez
Mensagens: 91
Registado: quarta, 13 fev 2002, 00:00

Consultorio dos nomes e apelidos galegos 26/2/05

Mensagempor mdieguez » terça, 01 mar 2005, 21:01

Ana , Gostaria de saber a orixen dos apelidos da minha familia.

e se posivel o meu de batismo .
Marcia e os apelidos : Dieguez - Gándara - Casares - Corisco
Graciñas
Última edição por mdieguez em sábado, 08 nov 2014, 20:40, editado 1 vez no total.

Avatar do Utilizador
casdeiro
Socio/a
Socio/a
Mensagens: 898
Registado: segunda, 28 jan 2002, 00:00

Consultorio dos nomes e apelidos galegos 26/2/05

Mensagempor casdeiro » quarta, 02 mar 2005, 08:45

O famosísimo autor, nembargantes, non debeu de coñecer moito do País dos seus antecesores posto que Galicia está fóra da súa obra poética, dramática e de ficción

Non estou de acordo. De feito disque todo o Quixote está impregnado da mitoloxía que probablemente lle trasmitira algún dos seus avós galegos cando neno, mediante contos.

< Manuel Casal Lodeiro "Casdeiro" >
Xestor da Comunidade Virtual
F I L L O S D E G A L I C I A
~~~~~ http://www.fillos.org ~~~~~~~
Última edição por casdeiro em sábado, 08 nov 2014, 20:40, editado 1 vez no total.

Avatar do Utilizador
casdeiro
Socio/a
Socio/a
Mensagens: 898
Registado: segunda, 28 jan 2002, 00:00

Consultorio dos nomes e apelidos galegos 26/2/05

Mensagempor casdeiro » quarta, 02 mar 2005, 08:53

PArece que o señor Méndez Ferrín non ten moito coñecemento de toponímica celta (ou quere agachar calquera relación), pois cando di:

Algunha tribu ou gens de nome iniciado por cerv? que vivía naquela zona dos Ancares perpetuouse no topónimo e apelido Cervantes. Ter tense relacionado este topónimo co latín cervus, que diu lugar ao galego cervo. Pro a avoenza viríalle de máis atrás: do indoeuropeo KER-ÉS, no que se percibe o senso de ?cabeza, testa? e tamén o de ?corno?. Mediante o grego keros produciríase o cervus latino. Ao mellor, a tribo dos de Cervantes era, nunha lingua galaica, xente de cabeza dura ou grande ou que se adornaba con cornos. Calquera sabe.

parece ignorar totalmente o deus celta Cernos ou Cerne (deus das fragas, dos animais e dos mortos), que si que está vencellado cos cornos e mais cos cervos, pero que debería ser tido en conta directamente como orixe do nome, ao igual que -antes que ten a mesma orixe céltica.

Vid. ao respecto, concretamente a páxina sobre . Segundo a súa explicación Cerv-antes = a tribo do deus Cerne.


< Manuel Casal Lodeiro "Casdeiro" >
Xestor da Comunidade Virtual
F I L L O S D E G A L I C I A
~~~~~ http://www.fillos.org ~~~~~~~
Última edição por casdeiro em sábado, 08 nov 2014, 20:40, editado 1 vez no total.

Avatar do Utilizador
casdeiro
Socio/a
Socio/a
Mensagens: 898
Registado: segunda, 28 jan 2002, 00:00

Consultorio dos nomes e apelidos galegos 26/2/05

Mensagempor casdeiro » quarta, 02 mar 2005, 09:00

en resposta a MArcia o que eu lle podo dicir é:

Gostaria de saber a orixen dos apelidos da minha familia. e se posivel o meu de batismo .
Marcia e os apelidos : Dieguez - Gándara - Casares - Corisco

Diéguez é claramente un patronímico procedente do nome de persoa Diego (Como López é de Lope, Vázquez/Vásquez de Vasco, González de Gonzalo, etc.).

Gándara é un topónimo moi común en Galiza, e significa segundo o diccionario da RALG: Terreo baixo, areento, húmido e improductivo, onde só medra a maleza. .

Casares supoño ven de Casar... e pode que estea relacionado con Casal/Casais.

E Corisco seméllame de orixe celta polo de de Cor (= pedra) e tamén ten un significado en galego: coriscos.m. 1. Neve miúda ou sarabia, que cae acompañada de vento forte e frío. Un día de corisco de marzo. 2. Vento frío do norte. Era un home curtido polo corisco de moitos invernos. SIN. escarabana.).

Pero seguro que Ana lle pode trasmitir a Ferrín a túa consulta para máis información.

< Manuel Casal Lodeiro "Casdeiro" >
Xestor da Comunidade Virtual
F I L L O S D E G A L I C I A
~~~~~ http://www.fillos.org ~~~~~~~
Última edição por casdeiro em sábado, 08 nov 2014, 20:40, editado 1 vez no total.

anamp
Mensagens: 141
Registado: segunda, 07 jun 2004, 23:00

Consultorio dos nomes e apelidos galegos 26/2/05

Mensagempor anamp » quarta, 02 mar 2005, 13:03

Carai, Manuel, non sabía destes teus coñecementos...
Paréceche se na próxima carta inclúo os teus comentarios sobre os apelidos de Cervantes?
Ana
Última edição por anamp em sábado, 08 nov 2014, 20:40, editado 1 vez no total.

mdieguez
Mensagens: 91
Registado: quarta, 13 fev 2002, 00:00

Consultorio dos nomes e apelidos galegos 26/2/05

Mensagempor mdieguez » quarta, 02 mar 2005, 20:07

XESUS! QUE ERES UN XENIO!

Casdeiro , sabes todo de nomes homen! Non me gusta o significado de Gándara , que triste , onde só medra a maleza :-(
Xa Corisco me gusta mais.
Graciñas Casdeiro , pero Marcia non ten nada de Galego :-( teño que arranxar un apodo.
Última edição por mdieguez em sábado, 08 nov 2014, 20:40, editado 1 vez no total.

anamp
Mensagens: 141
Registado: segunda, 07 jun 2004, 23:00

Consultorio dos nomes e apelidos galegos 26/2/05

Mensagempor anamp » quinta, 03 mar 2005, 09:25

Non, non, as gándaras son improdutivas para a agricultura, pero en cambio son zonas ecolóxicamente riquísimas: a vexetación e as aves son das que xa non se atopan en ningures. Mira esta información sobre as Gándaras de Budiño (boa parte delas hoxe están baixo o parque empresarial do Porriño):

Flora
Un bosque de ribera realmente único, donde el aliso dominante se acompaña de salgueiros, freixos, abedules, sanguiños, etc. Vegetación acuática y palustre de nenúfar, espiga de agua o curiosas plantas insectívoras, iris, carrizos y cañas, espadañas, brezales de ericas e importantes turberas.

Fauna
La fauna asociada al medio acuático evidentemente, 11 de las 14 especies de anfibios citados en Galicia, galápagos, más de 135 especies de aves de las cuales aproximadamente unas 80 nidifican en la zona. El interés ornitológico de Las Gándaras es excepcional tanto en variedad de especies como en cantidad. Visitar este espacio sin una guía de campo de aves y unos prismáticos resulta imperdonable.

E, por desgraza, esta nova de finais do ano pasado:
A CONSELLERÍA DE MEDIO AMBIENTE REDUCIU A SUPERFICIE PROTEXIDA
ADEGA denuncia a agonía das Gándaras de Budiño
[20/10/2004 11:41] As Ribeiras do río Louro ou Gándaras de Budiño, situadas nos termos municipais de Porriño, Tui e Salceda de Caselas, constitúen unha das zonas húmidas non costeiras máis importantes de Galiza. Malia teren sido declaradas Zona de Especial Protección dos Valores Naturais e propostas para formaren parte da Rede Natura 2000, prosegue a súa agonía, iniciada hai varias décadas. A construción de infraestruturas, a contaminación, a colmatación da lagoa de Orbelle e os aterramentos están a destruíla pouco a pouco. A máis recente agresión é a construción dunha pista sobre un dos seus ecosistemas máis valiosos, a Braña do Arroio.

As Gándaras de Budiño agonizan encaixadas entre estradas de alta capacidade e zonas industriais e atravesadas por liñas eléctricas e redes de gas e de saneamento. A Asociación para a Defensa Ecolóxica de Galiza (ADEGA) demanda da Consellería e do Ministerio de Medio Ambiente e dos Concellos de Porriño, Salceda de Caselas e Tui que promovan as accións necesarias para a recuperación ambiental e a protección efectiva dun dos espazos naturais máis valiosos e ameazados da nosa terra. En particular, esixe á Consellería de Medio Ambiente que vixile o espazo e sancione as agresións das que está a ser obxecto.

ADEGA lamenta que a Consellería de Medio Ambiente reducise desde 1999 a superficie legalmente protexida desde as 959 hectáreas até as actuais 727, co obxectivo de favorecer a construción da autoestrada Puxeiros-Tui e a creación de novas zonas industriais. A superficie actualmente protexida é insuficiente para garantir a conservación do espazo, xa que tanto o relevo como o sistema hidrolóxico están totalmente alterados polos continuos aterros e canalizacións.

Aínda que ADEGA considera positivo o proxecto de saneamento da bacía do Louro, lamenta que na actualidade moitas empresas estean a verquer as súas augas residuais directamente ao río Louro, conveténdoo á altura do espazo natural nunha fedorenta cloaca. Ao mesmo tempo, ADEGA esixe que unha vez rematados os traballos de colocación dos colectores se eliminen todas as pistas construídas e se estableza un plano de seguimento das zonas afectadas que permita avaliar o grao de rexeneración das mesmas. Asemade, esixe que o Ministerio de Medio Ambiente cumpra o compromiso de aplicar un plano de rexeneración ambiental da lagoa de Budiño.

O espazo natural das Gándaras de Budiño conta con sobranceiros ecosistemas, como un bosque pantanoso de ameneiros e salgueiros (probabelmente o máis extenso da Península Ibérica, con zonas relativamente ben conservadas), dúas brañas e dúas lagoas naturais e varias artificiais, froito do abandono das explotacións de áridos. Nestes ecosistemas moran máis de 150 especies de vertebrados, entre as que destacan o charneco e o sapocuncho.

ADEGA tamén denuncia o abandono e a degradación do edificio construído perto da lagoa de Orbenlle para albergar unha aula da natureza. O edificio foi rematado en abril de 2002 e custou 470.000 euros. ADEGA esixe a súa recuperación, a adecuación do seu contorno e a dotación dos medios necesarios para o desenvolvemento nel dun programa estábel de educación ambiental.




É un bonito nome o de Gándara, asoballado, iso si, pero bonito.
Ana
Última edição por anamp em sábado, 08 nov 2014, 20:40, editado 1 vez no total.

Avatar do Utilizador
casdeiro
Socio/a
Socio/a
Mensagens: 898
Registado: segunda, 28 jan 2002, 00:00

Consultorio dos nomes e apelidos galegos 26/2/05

Mensagempor casdeiro » sábado, 05 mar 2005, 18:01

Máis información atopada sobre Diéguez:

http://www.amesanl.org/apelidos/apelidos08.html

Un remitente consulta estes dous apelidos patronímicos. Os dous derivan do mesmo nome persoal correspondente a Diego. A forma antiga deste nome persoal era Didacus en latín, e do xenintivo Didaci desta forma procede Díaz. Diéguez, en cambio, é derivado mediante o sufixo patronímico a partir da forma galega do nome, isto é, de Diego (en portugués xeneralizouse a variante Diogo).

< Manuel Casal Lodeiro "Casdeiro" >
Xestor da Comunidade Virtual
F I L L O S D E G A L I C I A
~~~~~ http://www.fillos.org ~~~~~~~
Última edição por casdeiro em sábado, 08 nov 2014, 20:40, editado 1 vez no total.

Avatar do Utilizador
casdeiro
Socio/a
Socio/a
Mensagens: 898
Registado: segunda, 28 jan 2002, 00:00

Consultorio dos nomes e apelidos galegos 26/2/05

Mensagempor casdeiro » sábado, 05 mar 2005, 18:02

Dixo Ana:

Carai, Manuel, non sabía destes teus coñecementos...
Paréceche se na próxima carta inclúo os teus comentarios sobre os apelidos de Cervantes?

Como queiras, pero cita a fonte de Fuco Soler, non a miña que eu só trasmito. E sé un pouco máis suave do que eu fun con M.Ferrín ;-P

< Manuel Casal Lodeiro "Casdeiro" >
Xestor da Comunidade Virtual
F I L L O S D E G A L I C I A
~~~~~ http://www.fillos.org ~~~~~~~
Última edição por casdeiro em sábado, 08 nov 2014, 20:40, editado 1 vez no total.


Voltar para “Apelidos”

Quem está ligado:

Utilizadores neste fórum: Nenhum utilizador registado e 0 visitante