Literatura galega


A Galicia que Lois tiña na cabeza

Lois Pereiro buscaba a fin do mundo, era un explorador, un viaxeiro, buscaba novos espazos e novas linguaxes, novas verdades. Pero sempre, sempre, cos pés ben chantados en Galicia, a súa orixe e o espazo de existencia que sentía completamente seu. Como escribiu Manuel Rivas: “Veredes como hai no seu vangardismo un clásico de nós, os aneis dunha árbore no monte dos vendavais. Veredes como o fío de leite da lingua galega alimenta a pescuda do viaxeiro, canto máis políglota máis namorado do seu romance silvestre. Loisón Pereiro. O viaxeiro que non se detivo na derradeira estación e foi quen de ira alén do finis terrae. Atreveuse en demasía lonxe. E volveu para contarnos a verdade. A outra verdade. Que o paraíso é un xardín abandonado aló no Incio”. De feito, na súa novela Náufragos do Paraíso, non publicada en vida, e se cadra inacabada, protagonizada por personaxes definidos pola incomunicación, a ausencia de nexos entre eles e co mundo, un deles fai un relato sobre as súas orixes (as mesmas de Lois). A comezos do capítulo V agroma de xeito nidio a paisaxe d’O Incio: “Bricéis?, perguntou Mimsi, siñalando as casas encollidas na constelación de bosques e brañas, caíndo cara ao río. Bricéis, Reboiro, Cunde, Viso, Bernal…”.

Galicia está presente nas súas reflexións, que plasma no seu ensaio Modesta Proposición. Sobre o futuro de Galicia e da identidade de noso, Lois amósase combativo, aínda que un chisco pesimista: “E aquí, entre nós, ‘os bos e xenerosos’ cos demais, seguimos a sufrir os nosos tempiños coma sempre, neboentos, queixosos e inmutables, sen rebeldía activa, sospeitando da nosa propia sombra e das intencións dos demais, odiados polo noso ser desta terra, desertando da mínima alteración dunha desorde eterna e case celular. Aquí nunca chegamos a ser verdugos de nada, sexa malo ou bo; pero da nosa propia autoestima, dignidade, si. Non demos chegado a vencer sobre nada (nin sequera o intentamos) e non por xenerosidade ou por grandeza moral, senón por non intentar sequera desexalo (…) O noso reino non será deste mundo se seguimos así (…) Esta terra, esta visión do mundo, do tempo, este ‘tempo’ musical atmosférico, ruíns e submisos, pero sabios escépticos e resistentes, dun pobo ao que considerei sempre a primeira e esencial referencia xeográfica e mental (…) Se me permite seguir axudando á defensa que non procura dominar nin agredir, seguirá a ser unha loita compartida por min: da tropa dos vencidos. Terra. Lingua, Cultura, Dereito á diferenza. Mente aberta ao mundo… e nada máis (…) Defendámonos, logo, caladamente, con furia, ou con humor tibetano, pero non transixamos cunha soia agresión máis, porque os ataques están sendo máis sutís, máis cheios de argumentos, de falsa erudición, en nome do Progreso ou dunha certa Irmandade Universal que só avanza cara á uniformidade tecnolóxica. Está en xogo a nosa supervivencia, e non só como Pobo, senón como seres humáns”.


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.

Os anos en Madrid

En 1975, Lois foi estudar Socioloxía a Madrid. Unha viaxe de ida e volta, porque no primeiro trimestre, aproveitando as vacacións que deran coa morte de Franco, regresou a Monforte e díxolles aos pais que renunciaba. O resto do curso pasouno traballando na cristalería familiar, colocando vidros polas obras. Ao ano seguinte volveu a Madrid e matriculouse en francés, inglés e alemán na Escola Oficial de Idiomas. Era o comezo da Transición, cando moitos querían erguer aquela lousa de décadas e tamén moitos pensabamos que se podía determinar o que viría despois. Lois participou, fóra de militancias. Así pois, Lois Pereiro non militou en ningunha organización, aínda que si estivo próximo á Asemblea Popular Galego, un movemento cidadán, galeguista e algo ácrata, escindido da ANPG e no que si participaban activamente varios amigos seus, coma o seu irmán ou Manuel Rivas, que lembra que “A APG reuníase no piso do Paseo de Extremadura e Lois andaba sempre polo medio, nas xuntanzas, nos debates… Non tiñamos moita vocación política, burocrática, sectaria, de siglas… Tampouco tiñamos carné. Practicabamos un galeguismo literario co que el se identificaba plenamente. O seu texto Modesta proposición expresa de forma marabillosa o que partillabamos, moi ao estilo de Walter Benjamin, nunha xinea plural, cunha alquimia incolora que, de novo, me remite á súa imaxe de cristaleiro tratando un material fráxil e duro: o vidro pode escachar con facilidade, pero é consistente”

Pero o seu maior entusiasmo era poder mergullarse, na compaña de Piedad, nas oportunidades culturais que había e, sobre todo, nas que se estaban abrindo. Como lembra Antón Patiño que destaca como imaxe de Lois en Madrid “a súa esguía silueta negro-misterio recortada de esguello nunha céntrica rúa en Madrid (a carón da porta xiratoria do Café Comercial) na Glorieta de Bilbao”. Ver na Filmoteca as películas -en ocasións, ata catro no día, dous rapaces de 18 anos entre unha ducia de tipos de barbas- de autores novos, ou as clásicas que coñecía, pero que nunca vira. Asistir a concertos ou a recitais. En palabras de Piedad Cabo, citadas por Antón Lopo, “Os domingos tiñamos cita do Rastro. Eu, temerosa, ía agarrada ao seu brazo como a unha bombona de osíxeno, porque os guerrilleiros de Cristo Rey andaban encirrotados sen Franco e atacábannos con cadeas pola simple razón de sermos diferentes, por vestir con estilo e ser modernos. Unha vez case mo matan a golpes por rexeitar un pasquín da ultradereita”.

E tamén coñecer xente con inquedanzas culturais similares. Ante todo, a Manuel Rivas, e aos pintores Reimundo Patiño, Antón Patiño e Menchu Lamas, a Fermín Bouza e a Vicente Araguas (e nun encontro casual nun bar anónimo dun barrio anónimo, descubríndoo na conversa, ao seu admirado Xosé Díaz Castro). Con eles fai a revista Loia, unha publicación-manifesto feita a fotocopia, que durou catro números, pero que agora forma parte da historia da literatura galega contemporánea. Antón Patiño lembra a este respecto, sobre o encontro de Lois con Díaz Castro: “Recordo a súa ledicia cando atopou (por casualidade) no labirinto urbano de Madrid ao poeta de Nimbos, Xosé María Díaz Castro (trasterrado tamén á capital do Estado). O poeta dos lendarios versos: “Un paso diante i outro atrás, Galiza, e a tea dos teus soños non se move”. Lembro a súa sorpresa e alegría por aquel encontro inesperado (coma se fose un vello compañeiro perdido). Dous solitarios que se encontran e miran no espello de si mesmos. Coma os anxos no ceo sobre Berlín de Win Wenders (a falar da vida apalpando a materia e mais o relevo das cousas)”.

O piso da Avenida de Extremadura converteuse en parada e fonda de todo Monforte, aínda que Lois non aturaba ben a desorde de ires e vires, tan metódico el. Como escribe Antón Lopo, “en certo modo o piso cumpría funcións de embaixada monfortina: servía de punto de reunión á tribo dos estudantes e aos que estaban en tránsito. Uns ían de Marrocos a Amsterdam para intercambiar haxix por tripis, outros viñan de Monforte e facían un alto antes de continuar cara a Barcelona ou a Valencia. Nunca lles faltaba un acubillo”.

A etapa de Madrid rematou cun feito que marcaría o resto da súa vida. En 1981 a inoperancia dos controis de saúde e/ou a corrupción das autoridades permitiu a intoxicación masiva polo aceite desnaturalizado de colza. O veleno que matou preto de 400 persoas e afectou a outras 17.000 entrou no piso no que vivía, e a el afectouno gravemente. Non podía nin vestirse só. Despois de meses sen saber que enfermidade era aquela que lle consumía e lle paralizaba o corpo, os médicos recoñeceron que o que tiña era o que se denominaba “síndrome do aceite tóxico”. Lois deixou as sesións de rehabilitación nun centro médico en Madrid poucos días despois de comezalas (“non podo ver nenos que son só ollos”, díxolle á nai) e volveu definitivamente a Galicia.


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.

Lois foi, sobre todo, un viaxeiro. Érao antes de sequera moverse de Monforte, érao de corazón, interiormente, un nómade sempre á procura de novas cousas, de novos lugares. Como escribe Mario Regueira, “Lois moveuse na vida como se moven as persoas que habitan as fronteiras. O seu propio transcurso vital, na volta á casa de regreso das viaxes, xa o presenta coma unha persoa disposta a moverse no límite que marca a vida co seu final”. Lois foi viaxeiro, na práctica, percorrendo durante meses toda Europa en varias ocasións. Os anos que pasou en Madrid, sobre todo, foron tamén a época de visitar aqueles mundos que coñecía soamente por referencias literarias ou cinematográficas. Viaxes iniciáticas por Europa, percorrendo en tren toda Centroeuropa, Gran Bretaña ou Irlanda, nas que atopaba reencarnados na Bretaña os labregos do Incio, “e nas estacións de tren de Alemaña o mesmo cheiro agre a creosota das vías monfortinas”, en palabras do seu irmán Xosé Manuel. Sempre en peregrinación ás casas nas que viviran os seus referentes literarios.

Como relatou Piedad Cabo, con quen percorreu estes países, “nesa viaxe iniciática, como non podía ser doutro xeito, percorréramos os países celtas tras a senda dos grandes escritores que iluminaran a nosa adolescencia”. Antón Patiño salienta que nesas viaxes Pereiro foi “nómade existencial seguindo a ruta de Joyce en Dublín, paseando solitario por Edimburgo na procura do escintileo dun poema. Viaxando nun tren nocturno cara unha Centroeuropa mítica. Deica atopar en Berlín imaxes exteriores”. Cunha certa e sá obsesión por coñecelo todo, por chegar até o final de todo, na procura da súa esencia: “expresando aquela intensa axitación por querer achegarse até o último recanto no labirinto das rúas descoñecidas”.

As viaxes por Europa, que deixaron unha fonda pegada no espírito de Lois, son lembradas hoxe polos seus amigos, que como Fernando Saco, o acompañaron nalgún momento: “Eu fun con Piedade e con Lois a Berlín no ano 1983. En realidade, percorremos media Europa en tren. De Monforte a Madrid e de Madrid a Xenebra por Port Bou (…) De Viena fomo a Munich e a Bonn, onde collemos o transeuropeo para Berlín. ‘Trans-europe-express”, cantaba Luisón sen cesar parodiando a Kraftwerk (…) O rapaz escocés fíxonos unha caricatura: nun cadro, un home cunha boina: “Old Galician”; no outro, un punki: “New Galician”. Berlín era o noso”. Nestes espazos Lois Pereiro descobre un mundo novo. Non lle interesa Berlín por Berlín, nin París por París. A súa patria son os arrabaldes, as marxes, e dentro deles, a xente que os habita, os desposuídos, os migrantes e inmigrantes, coma el.

Como escribe Mario Regueira: “Lois fala dos barrios e dos arrabaldes, sitúase nese límite industrial das cidades e é capaz de capturar delas as súas personalidades máis ocultas. Non é Madrid, son Chueca e Libertad. Non é París, é Sant Denis. Non é Hamburgo, é o mítico Saint Pauli, porto e centro vital de punks e prostitutas. Non é Berlín, é o Kreuzberg, o barrio pegado ao muro na parte occidental, coñecido coma o pequeno Estambul pola profusión de inmigrantes e o carácter multicultural. Por aí pasea Lois con fame de kebab, empapándose e sendo consciente do específico da diferenza”. Mario Regueira destaca que para Lois as marxes industriais de Bilbao eran as mesmas de Alemaña ou de Madrid. Para Lois, a verdade, a xente boa, estaban aí: “Así aparece Rentería, Barakaldo e Sestao, o cinto industrial deforme dunha Euskal Herría que vive ademais nun estado de guerra particular e urbana, unha guerra que tamén é de fronteiras. A ría de Nervión na que desemboca o Ruhr, coma se a realidade industrial de Europa fose un continuo constante de barrios periféricos e mocidades desencantadas na procura dun futuro que non existe”.

Anton Patiño engade que os textos de Lois Pereiro están “atravesados por un murmurio múltiple: pigmentado pola pluralidade de formas da vida. Aberto á descuberta de novas realidades, a súa é unha irmandade profunda coa humanidade ao traveso do ecoar lendario de moitos referentes literarios queridos. A literatura nómade das viaxes que fan da alteridade o eixo decisivo. Un espello “outro” para nos contemplar. O impulso de novidade que representa este contrapunto na poesía galega é notable (xa que adoita ficar ensismesmada de abondo no fascinio pola paisaxe autóctona). A modernidade literaria para Lois Pereiro vai xurdir dende unha ollada cosmopolita: aberta a mundos simultáneos nunha pulsión nómade”.

Como escribe Antón Patiño, “os poemas van reflectir o fascinio por outras xeografías. A chamada doutras paisaxes. Teimaba o poeta nunha conversa con Ana Romaní na necesidade de fuxir da endogamia cara escenarios de aventura: menciona daquela a Joseph Conrad como emblema dunha vontade de apertura e viaxe cara inéditos horizontes. Toda a súa poesía primeira está atravesada polo contrapunto exótico: outros nomes, outras miradas, moitos topónimos de cidades, nomes de continentes arredados, países afastados e rexións de todo o mundo: California, Europa, Praga, Edimburgh, Escocia, Mar do Norde, Lisboa, Sligo, Dublín, Austria, Barakaldo, Rentería, Sestao, Chiapas, Ruhr, Kreuzberg, Berlín, Italia, Francia, Salzburgo, América, Illinois, Chicago, Australia, Hong-Kong…, como referencias que puntúan de xeito sonoro os seus escritos e poemas”. As experiencias recollidas nestas viaxes ficaron recollidas nalgúns dos seus versos:

O tren fura paisaxes coma un piollo/ nos cabelos escuros/ da Escocia escurecida… (Edinburgh, Edinburgh)

…nesa atmosfera ardente e muscular/ infectada co meu abatimento/ que envellece desértico en Europa… (Dous minutos nun baile de derviches)

…Fumes de Barakaldo Renteria Sestao/ invernías nos corpos desde dentro e ferro húmido/ nos aceiros da Ría de Nervión co Ruhr cruzado/ nos trens da Deutsche Bahn tocando carne de/ Sant Pauli (Alerta e vixiante)

Lois Pereiro viaxou, viaxou, migrou, até o final. Sempre tivo na cabeza o texto ‘Migración’, de Raymond Carver, no que o autor escribe: “De ahora en adelante non parará. Viaja día y noche, sin cesar. Hasta que llegue a un sitio que sólo él conoce. Un lugar del Ártico, frío y gélido. Donde piensa: ‘Esto será lo bastante lejos. Este es el sitio’. Y se tumba porque está cansado”. O propio Lois Pereiro fixo referencia a este fragmento en varias das súas obras, coma na Conversa Ultramarina, cando lle escribe a Piedad Cabo: “De viaxe, por fin, camiño de Santiago, pero coa vista posta xa non sur. A viaxe aínda é cara ao Sur, non cara ao Ártico. Síntome vivo e poño a música do coche a todo volume”. Sempre viaxando, sempre migrando, sempre en movemento.


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.

Lois Pereiro, o viaxeiro, o migrante

Lois Pereiro non foi un emigrante. Aínda que viviu varios anos en Madrid, principalmente estudando e buscando a vida. É dicir, algo non moi distinto ao que milleiros de galegos fixeron durante toda a vida en moitísimos lugares lonxe da terra. Pero é moi dubidoso que Lois Pereiro tivese conciencia de expatriado, de emigrante, de galego residente fóra do país. Si que que é certo que os seus anos en Madrid construíron en Pereiro unha visión de Galicia máis rica e global, por unha banda máis obxectiva, realista e meditada, e pola outra tinxida dunha certa nostalxia dos lugares e dos tempos idos. Como todo galego, había na familia de Lois unha experiencia emigrante, nomeadamente a do seu avó Hermenegildo Pereiro, que a finais do XIX marchara a Cuba a traballar de xornaleiro. A súa cartilla de emigrante apareceu na Revista Loia en 1978, como ilustración para un texto. Tamén o pai de Lois estivera traballando algúns anos no norte de África, no Marrocos español, de onde din que regresou cunha grande afección pola música árabe.

E como a todos nos toca nalgún momento vivir unha relación ultramarina con algún ser querido, Lois Pereiro chegou a establecer unha intensa comunicación epistolar coa súa amada Piedad Cabo (“a única persoa coa que me sinto tan ben como estando só”), cando ela tivo que pasar uns meses vivindo nos Estados Unidos. Piedad e Lois repetiron deste xeito, o tipo de comunicación que centos de milleiros de galegos estableceron durante décadas, cruzando cartas dun lado a outro do Océano Atlántico. Nunha desas cartas Lois escríbelle a Piedad que “Aquí te mando la carta más prorrogada y larga de la historia menor de la nostalgia. Perdona este retraso de un mes, pero las ‘averías técnicas’ de mis víceras y la fiebre creativa que me invadió durante el mes de abril dieron como resultado estos 26 folios de letra que tuve que apretar al final para no tener que fletar un DC-9 con el volumen de la carta breve Europa-América, que debería haber sabido que no podía ser”.

Lois Pereiro ten iso si, unha condición migrante, un sentimento de ter abandonado un país ao que xa non poderá volver, pois habita unicamente no seu maxín. Unha certa nostalxia dun país que xa non existe, ao que mesmo volvendo sentirá lonxe, ao que nunca se sentirá pertencente, como tampouco se sente parte completamente da súa cidade de acollida, neste caso Madrid. Nin de aquí, nin de alá, para sempre un estranxeiro, un migrante. Como naquel poema de Benedetti, ‘Eso dicen’, na que o poeta se laia de que xa non existe o país que tanto añora, ao saber que, na súa rúa, as árbores que levaba dez anos discutindo con outro veciño emigrado se eran castiñeiros ou carballos, foron taladas e xa non existen:

Eso dicen
que al cabo de diez años
todo ha cambiado
allá

dicen
que la avenida está sin árboles
y no soy quién para ponerlo en duda

¿acaso yo no estoy sin árboles
que según dicen
ya no están?


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.

1. Como era Lois

Lois Pereiro era poeta porque era Lois Pereiro era persoa. Como escribiu X.M. Eyre, “queda moito aínda por falar de Lois Pereiro. Sobre todo do Lois poeta. E eu, crítico, debátome. Unha razón que me leva a debruzar sobre os dous poemarios. Outra a querer reivindicar a persoa. Porque os poetas son, antes ca nada, persoas; persoas non por naceren humanos senón porque tenden a ser moi conscientes do que significa ser humano, do humanismo como característica esencial do ser humano…en lugar da billeteira capitalista”. Lois Pereiro foi un símbolo de moitas cousas, un símbolo do seu tempo. Como símbolo utilizouse como estilete contra o canon, contra o sistema literario galego, contra a propia Academia. Ben o escribiu Iago Martínez nun artigo en Xornal de Galicia: “convertémolo en reverso de todo o que hai. A falta de comité de empresa lanzámolo contra a patronal da literatura. Desculpa, Lois”. Se cadra, as homenaxes retiraranlle a Lois certa impostura de símbolo, de artefacto contracultural, de aura de malditismo. Ben estará. A poesía de Lois Pereiro resiste o combate en campo aberto, gaña coas lecturas e co coñecemento e de feito faise máis antisistema cando se pasa por riba dos tópicos. Tamén a persoa.

Lois Pereiro era “un radar” capaz de detectar toda vangarda, en palabras de Rivas, que incorpora a figura da “portadora”, da muller galega que leva moitas cousas sobre a súa cabeza: “Lois levaba música, levaba imaxes, levaba fíos”. No limiar de Poemas para unha Loia Rivas salientou que “Lois tiña a condición dun aura que facía agromar o mellor do lugar e do grupo, o mellor de cada un. Era unha presenza creadora”. Na imaxe de Lois Pereiro que se foi creando nestes anos hai algúns elementos de simplificación e mesmo algunha falsidade. Acolleuse a Lois como símbolo e estereotipo dunha década, dunha xeración, ás veces dunha maneira demasiado xenérica, sen afondar na persoa que foi. Como escribiu Manuel Rivas no obituario que publicou en El País en 1996: “o que cumpría era seguirlle os pasos a Lois. Escoitar a súa música. Ler os seus libros. Ver as súas películas. Telo ao lado para espantar o frío. Non había nel nada de gurú. Era só un rapaz enxoito e desperto que andaba ás zancadas pola beira curiosa da vida (…) Non era estrondoso, nin bullangueiro, nin provocador, no sentido de chamar a atención. Ben ao contrario, era discreto e dunha inquedanza calma”.

Xosé Manuel Pereiro destaca, sobre todo, á persoa: “Ten unha imaxe descarnada, aguzada, incisiva, metálica, e iso era certo. Pero despois era un tipo moi divertido, era o mellor tipo para estar nunha terraza con el, porque era un observador tremendo, era o mellor compañeiro do mundo porque era un saco de ironía. Non era un tipo que contaba chistes na barra dun bar, pero era un tipo moi simpático, moi divertido”. O seu irmán Xosé Manuel conclúe: “Eu bótoo de menos máis como persoa, porque era unha persoa enriquecedora”. Como escribiu Manuel Rivas, Lois Pereiro “non era estrondoso, nin bullangueiro, nin provocador, no sentido de chamar a atención. Ben ao contrario, era discreto e dunha inquedanza calma, como certos homes que prefiren pasear a súa sombra polas rúas molladas. Pero endexamais pasaba desapercibido. Ben ao contrario, o ser de Lois tiña a condición dun aura que facía agromar o mellor do lugar e do grupo, o mellor de cada un. Era unha presenza creadora, coma se estivera permanentemente enmarcado nun atraente fotograma nostálxico”.

Manuel María escribiu que Pereiro era o poeta galego que máis se asemellaba a Rosalía. O mesmo pensa Manuel Rivas, que escribiu en referencia ao segundo poemario de Lois Pereiro que “no se había escrito un texto poético más íntimo y conmovedor en lengua gallega desde el Follas Novas, de Rosalía”. A súa ligazón con Manuel Antonio é máis evidente aínda e ademais foi un vencello consciente, pois foron a poesía e o pensamento do rianxeiro os que moveron a Pereiro a escribir en galego. Para O Leo, “é curioso que de repente se empece a conectar a Lois con alguén, porque até agora escoitábase que era unha rareza, como moito dicíase que era o elo entre a xeración dos oitenta e dos noventa. Estaba sen estudar, ninguén lle facía caso”.



Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.


A Biblioteca de Fillos de Galicia inicia a publicación dun especial sobre o poeta monfortino Lois Pereiro, homenaxeado neste ano 2011 nas Letras Galegas. Pereiro morreu novo, mais tivo unha vida intensa, sempre na vangarda literaria e sempre acorde co seu tempo, os anos setenta, oitenta ou noventa que tan ben representou na súa vida e na súa obra. Hoxe é un dos poetas máis recoñecidos en Galicia, sobre todo entre as súas xeracións, que como lembra un dos seus biógrafos “intercambian os seus libros nos institutos, como intercambian os discos do seu grupo favorito”. Lois Pereiro non foi un emigrante nun sentido estrito, mais residiu moitos anos en Madrid, onde estudou e traballou, até que se viu afectado polo chamado Síndrome Tóxico do aceite de colza, que a comezos da década dos oitenta provocou a morte de centos de persoas en toda España e que deteriorou moitísimo a saúde de Pereiro.


Lois Pereiro, pois, experimentou as sensacións de ollar a Galicia dende a distancia, relacionándose ademais cos milleiros de galegos que por un motivo ou outro residían en Madrid neses anos. Nun dos seus poemas, de feito, afirma de xeito retranqueiro que Monforte non existe, senón que é “o invento dos monfortinos na emigración”. Verso, que por certo deu nome a unha exposición sobre o poeta que acolleu o Concello de Monforte neste 2011. As súas reflexións sobre Galicia e a condición de ser galego son constantes tanto na súa poesía coma na súa breve pero excelente obra ensaística.


Lois Pereiro pode non ser un emigrante en senso estrito, mais si era un migrante, unha persoa en constante movemento, desexoso de captar e coñecer cada recuncho dos lugares que o ían acollendo, aquí e alí. Viaxou durante meses por Europa occidental, de Edinburgo a Hamburgo ou Viena e sobre todo Berlín, que tan ben coñeceu.


Como afirmou o secretario xeral de Emigración, Santiago Camba, nun acto de homenaxe ao poeta, celebrado no Centro Gallego de Bos Aires, aínda que Lois Pereiro nunca estivo en Arxentina, “si se lle pode considerar a todos os efectos como un emigrante”, pois “fose no ámbito cultural ou económico, sabía que a experiencia de Pereiro era semellante á de moitos dos que estaban na sala”. Camba afirmou que Pereiro “foi un artista que desexaba para Galicia maiores cotas de creatividade, de futuro, de liberdade, para converter o noso país en referente en todos os aspectos e evitar a sangría poboacional que durante moitos anos estragou a nosa terra”.


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.

Escapado. Do Monte Pindo ao exilio pasando pola illa de San Simón de Luís Lamela García quere lanzar a mensaxe de que é moito máis importante recordar que comprender, por que a memoria sempre pode ser verdadeira, aínda que ás veces sexa falsa. Unha novela que quere ser unha crónica na que se mestura a vida e a morte, o pasado e o presente, a realidade e a ficción. Unha obra de lectura engaiolante que enlaza a historia e a memoria, e nas que as relacións temporais están, tamén, unidas por espazos reais: o monte do Pindo, Fisterra e a ría de Corcubión, a illa de San Simón, as frontes da guerra civil española, o exilio francés e americano, o desexado retorno ás raíces do Pindo… Un percorrido pola esperanza perdida e a traxedia dos vencidos dunha guerra civil, a de 1936, que cambiou drasticamente a vida de toda unha xeración ilusionada e apaixonada. Unha traxedia que, polo que a Teófilo Caamaño se refire, o protagonista principal da narración, aínda non terminou.

Escapado. Do Monte Pindo ao exilio pasando pola illa de San Simón
Luís Lamela García
Xerais
264 páxinas – 17,35€


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.

Vicente é un mozo galego que vive en Londres, emigrado coa súa familia sendo mozo. Trala morte de seus pais, vive nos ambientes marxinais dos squat (casas ocupadas) con tres amigos cos que fai funcións malabares e circenses. Logo de atracaren un establecemento, vense obrigados a “saír do mapa”, e el e dous máis deciden marchar á súa vila natal, na costa galega. Os seus amigos intégranse na sociedade da aldea onde viven, pero Vicente ten unha crise de identidade, e decide regresar e ver se as cousas están ben por London. Alí descubre que Lizard, o cuarto amigo, ocupou en certo modo o seu lugar. Tralo seu regreso a Galicia, enfermo, emparéllase cunha antiga moza, pero pouco a pouco vai sufrindo unha metamorfose persoal. A novela acadou o premio Arcebispo San Clemente. Foi a cuarta obra de Xelís de Toro, despois de Seis cordas e un corazón (1989, publicada baixo o pseudónimo de Roque Morteiro), Non hai misericordia (1990) e Terminal (1994).

Os saltimbanquis no paraíso
Xelís de Toro
Sotelo Blanco
224 páxinas – 11,50€


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.

Sol de Inverno, a obra coa que Rosa Aneiros gañou o Premio Xerais 2009, é unha novela comprometida, densa e cun pouso de lirismo que debuxa o periplo vital dunha personaxe: Inverno. A protagonista habita diversos escenarios que nos conducen desde a perdida aldea de Antes a Barcelona, para relatarnos a crueldade da guerra; e logo ás circunstancias da fuxida a Francia; ao emblemático barco Ipanema; ao longo exilio cubano; á revolución castrista; e mesmo á viaxe ao París do maio do 68. Será en Cuba onde atopamos o pouso da emigración e dos descendentes dos cimarróns, da memoria infinita da tata Luzdivina e do cheiro das follas de tabaco do bisavó Andrés, un escenario clave para entender a singradura dunha protagonista que turra por volver a Antes. Para o xurado do Premio Xerais 2009 “Sol de Inverno constrúe un mundo simbólico e máxico polo que deambulan seres entrañables para crear un relato de pulso vagoroso, que reborda nun potente río de historias. A memoria do exilio, as súas voces e as súas feridas, que Inverno debe lamber unha e outra vez, marcan o pulso desta novela que destaca pola rebeldía dos personaxes na defensa dos ideais e da xustiza”.

Sol de Inverno
Rosa Aneiros
Xerais
512 páxinas – 22€


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.

Alexandre Marrube, un galeguista exiliado en México, retorna a súa cidade natal, despois de case corenta anos de ausencia, para asistir ao enterro da súa nai. Naqueles días, o exiliado atoparase cunha comunidade despolitizada que apenas lembra nin a guerra nin os anos da fame e nin sequera posúe conciencia de que vive na ditadura. Marrube enfrontarase tamén a unha familia, que apenas o recoñece (sexa a súa irmá ou o seu cuñado, o maxistrado, que quedaron en Galicia sobrevivindo), e a un mozo, militante antifranquista con quen ten dificultades de empatar o seu discurso político. Alexandre Marrube regresa a Galicia intentando atopar ou reconstruír o seu mundo perdido, aínda que coa desolación de se decatar de que todo é inútil, imposible, pois os seus ollos chocan cunha sociedade apática e desmemoriada, á que non entende, pero satisfeita cun precario, pero novidoso, consumismo. O exiliado e a primavera, a novela de Manuel Veiga gañadora do Premio Xerais 2004, é unha obra vigorosa, escrita con vontade de estilo e capacidade evocadora, que abre varios frontes de debate e interese para un público amplo. A confrontación do exiliado cunha Galicia que apenas lembra o tempo da República. A relación do exiliado cos que deberían de ser os seus herdeiros, os xoves militantes antifranquistas dos sesenta e setenta, na medida que atopa que en boa medida non se recoñece neles e eles tampouco o fan nel. E por último, a polémica entre o exiliado que regresa e os amigos que quedaron no interior e que viven máis ou menos satisfactoriamente nestes derradeiros anos da ditadura (a novela está ambientada en tres meses do ano 1974): as razóns de uns e outros están expostas na novela con sinceridade e realismo, unha discusión que aínda latexa hoxe en cada familia.

O exiliado e a primavera
Manuel Veiga
Xerais


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.

Páxina seguinte »