Literatura galega


Estudos biobibliográficos sobre Lois Pereiro

Patiño, A.: (2010) . Lois Pereiro. Radiografía do abismo. Espiral Maior.

Souto, X., Braxe, L., Pereiro, X.M. (2010) . Lois Pereiro. Fotobiografía sonora. Ouvirmos.

Calvo, J.L., Gegúndez, C. (2011) . O negro leite da aurora. Viaxe á xeografía lírica de Lois Pereiro. Toxosoutos.

Calveiro, M. (2011) . Lois Pereiro: náufrago do paraíso. Biografía e Antoloxía. Xerais.

Lopo, A. (2011) . A palabra exacta. Biografía de Lois Pereiro. Galaxia.

Martínez, I. (2011) . Lois Pereiro. Vida e obra. Xerais.

Queixas, M. (2011) . Lois Pereiro. A urxencia poética dun futuro alleo. Laiovento.

Nogueira, María Xesús (2011). Dicionario Lois Pereiro. 3C3 Editores

Regueira, Mario (2011). Lois Pereiro, unha persecución. 2.0 Editora


D. Recursos na rede-

-Coordinadora de Equipos de Normalización Lingüística. http://www.coordinadoraendl.org/letras2011/index.php?pax=inic Recursos, vídeos, galería fotográfica

-Páxina oficial. http://loispereiro.blogaliza.org/ Sitio web promovido por Xosé Manuel Pereiro e xestionado por Algueirada/Blogaliza. Recolle contidos, convocatorias, material gráfico e audiovisual, deseños, novidades relacionadas coa efeméride, etc. Está aberto á colaboración dos usuarios e presenta material inédito de grande interese.

-Especial Lois Pereiro http://loispereiro.wordpress.com/ Blogue que recolle os traballos audiovisuais dos profesores Luís Aldegunde (CPI Os Dices de Rois) e Sara Paz (CPI San Vicente da Baña) relacionados coa figura de Lois Pereiro.

-Lois Pereiro en 40 preguntas http://seminariogalan.org/inicio/ver/170

-Biografía realizada polo Seminario Galán http://seminariogalan.org/inicio/ver/161

-Especial da Real Academia Galega http://www.realacademiagalega.org/letters/ViewHonoredFigure.do

-Especial da Consellaría de Cultura http://www.diadasletrasgalegas.com/homenaxeado/lois-pereiro_2011

-Escolma de artigos xornalísticos http://www.coordinadoraendl.org/letras2011/index.php?pax=sab

-Escolma de vídeos sobre o poeta http://www.coordinadoraendl.org/letras2011/index.php?pax=vid

-Escolma de materiais sonoros coa voz de Lois Pereiro: entrevistas e recitais http://www.coordinadoraendl.org/letras2011/index.php?pax=fon



Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.

Biografía

Lois Pereiro naceu en Monforte de Lemos no ano 1958. Con dezasete anos marchou a Madrid para continuar os seus estudos e alí fundou, xunto con Antón Patiño, Xosé Manuel Pereiro e Manuel Rivas, a revista Loia, que só coñecería catro números (o último de 1978). Nesta publicación apareceron poemas do escritor monfortino que posteriormente serían recollidos en Poemas para unha loia (1996) —libro en que se inclúe o ensaio “Modesta proposición para renunciar a facer xirar a roda hidráulica dunha cíclica historia universal da infamia”, que fora dado a coñecer ese mesmo ano nas páxinas da revista Luzes de Galiza.

De regreso ao país, Pereiro figurou nas antoloxías colectivas recollidas baixo os títulos De amor e desamor (1984) e De amor e desamor II (1985), compilacións en que figuran nomes como Pilar Pallarés, Miguel Anxo Fernán-Vello, Manuel Rivas, Xavier Seoane, Francisco Salinas, Xulio Valcárcel, Lino Braxe e outros poetas de moi diferentes tendencias mais que partillaban inquedanzas culturais. Entre as iniciativas conxuntas deste grupo heteroxéneo destaca o sostimento da revista Luzes de Galiza, onde viron a luz —para alén do ensaio xa citado— os oito primeiros capítulos da súa novela inconclusa Náufragos do paradiso. En vida Pereiro só publicou dúas obras, Poemas 1981/1991 (1992) e Poesía de amor e enfermidade (1995), duros e espidos poemarios en que se fan patentes as pegadas expresionistas, as referencias á literatura xermánica e certos trazos da contracultura. A morte sobreviríalle na cidade Coruña en 1996.

Nos últimos anos, víñase reivindicando a dedicación do día das Letras Galegas a este poeta monfortino. No marco desa campaña sitúase unha reedición da súa obra poética verquida ó castelán, catalán e vasco, xunto cos textos orixinais en galego. Finalmente, o 26 de xuño de 2010 a RAG publicou a súa decisión de adicarlle o Día das Letras Galegas do 2011. A Academia apreciou: “Evidentes pegadas expresionistas, referencias á literatura xermánica e certos trazos de contracultura […] unha imaxe e unha estética que fixeron del un autor de culto. Cartografou coma ninguén o labirinto do mundo contemporáneo conciliando para tal fin o individualismo escéptico coa tradición demoledora do expresionismo centroeuropeo.” En palabras do escritor e membro da RAG Manuel Rivas: “Adicarlle a Lois o Día das Letras 2011 foi unha decisión valente da Academia, porque é un autor de culto, pero en canto se difunda a súa obra será un autor moi popular”.

Obra

Poemas: 1981-1991. Edicións Positivas (1992). Reedición: 2010
De amor e desamor, De amor e desamor II. Grupo Poético De amor e Desamor. Ediciós do Castro (1984 e 1985)
Poesía última de amor e enfermidade (1992-1995). Edicións Positivas (1995). Reedición: 2010
Poemas para unha loia. Espiral Maior (1996)
Conversa ultramarina . Edicións Positivas (2010)
Náufragos do paradiso. Galaxia (2011)
Poesía completa. Xerais (2011). Edición de Ana Acuña
Antoloxía. Galaxia (2011). Edición de Daniel Salgado
Modesta proposición para renunciar a facer xirar a roda hidráulica dunha cíclica historia universal da infamia e outros ensaios. Xerais (2011). Edición de Fran Alonso
Obra Completa. Edición Bilingüe. Libros del Silencio (2011). Prólogo de Pere Gimferrer. Tradución de Daniel Salgado


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.

Porén, a súa mellor definición sobre o que Galicia é, e se cadra unha das mellores e máis interesantes e modernas definicións que ninguén realizou, chega a través dun guión televisivo, que lle vende á TVG en 1988, e que finalmente se emite o 25 de xullo dese ano. Lois traballaba para a CRTVG como tradutor de series e películas estranxeiras, para a súa dobraxe. Sobre este aspecto conta Iago Martínez que “se non se lle chega a cruzar un lingüista cun criterio diferente ao seu, de feito, a memoria audiovisual de varias xeracións de galegos sería hoxe distinta. Cando traballaba na tradución dos guións de Kung-Fu, a popular serie protagonizada por David Carradine, empeñouse en que o alcume do personaxe debía ser O pequeno saltón, como lle chamaría calquera rapaz de Monforte, e non O pequeno besbello. Ao final perdeu a batalla”.

En canto ao guión, da peza televisiva que creou, chamada ‘Que é Galicia?’, componse dunha definición do país a través de palabras que a identifican, ordenadas nunha sucesión alfabética. Toda unha mostra da visión moderna, comprometida, amorosa e global que Lois Pereiro tiña por esta terra:

Galicia… data
Run…

A. Auga. Aire. A Amnesia do vencido, a Atracción do Abismo, a Árbore xunta á Árbore, e a alegría do espazo circundante. A alma é o Atlántico e é o cantil o corpo da súa chamada Atroz.

B. Barroco: a Beleza usual feita materia en pedra no Bordo do Bosque omnipresente.

C. Calma. Castelao, Curros, Cunqueiro, Cultura, Celebración e Culpa: unha conciencia Céltica do Cosmos.

D. Difícil definir esa Dor, Dobregar o Destino, conseguir que o Desexo nos siga sendo útil. (Diluvia)

E. Espiral no Espazo Esférico. Emigración: Estímulo do noso Exilio interior que nos leva polo leste cara a Europa, polo mar cara ao Éxito e cara á Enfermidade, e sempre cara ao Eterno Extrañamento do Espírito.

F. Fogo de Fogar. Fantasía. Fábricas, Febre e Formas do Futuro, Figuras do pasado. O Fenómeno atmosférico da Felicidade, e todas as Festas do mañá…

G. Gráficas do Granito, auga e silencio, onde transborda a alma da Gulfstream. O xemir das Gaitas, e no carácter esa amable presenza da Graxa.

H. Historia: Herbicida o esquecemento. A Humidade, o “Horror vacui” e a Humildade impídennos converter a Historia en Heroísmo. Nosa Herdade adestrada na fuxida, coa sabedoría das feridas vellas, por nosas propias mans soamente vencidos.

I. Ironía: arte de converter o Inferno nun conto de Inverno.

J. Son oriental. Rotundidade sureña.

K. Kilowatios por terra mergullada.

L. Loito: manchas na paisaxe, bólas negras sobre o tapete verde.

M. Lega Mortos o Misterio da Música, pero o Miño vaise levando ese Misterio ao Mar.

N. Norte. Noite. Néboa. Negro: materia poética nacional.

Ñ. Nh/ gn/ ñ.

O. Oeste: “Galicia atende e obedece á chamada do Oeste” (R. Otero Pedrayo). Tantos séculos de Ofensas e de Esquecemento crean anticorpos no Organismo dun pobo, e esa continua Ofensa da historia xerará no Orgullo deste pobo apracible o destrutivo Osíxeno do Odio, a Obsesión do fracaso e da culpa.

P. Poesía. Patria. Paixón. Perigo de extinción, perdidos en nosa propia Pureza, da necesidade de ser un Pobo. A nosa indiferenza alimentará o Proceso de autoxenocidio que vivimos. Paisaxes dispersas, aliñados entre os Perfís do Pasado, coa Presenza dunha vexetal sensación de eternidade. Paixón e Poses “punk”, reflexos Postmodernos e altas horas nos diques urbáns da noite.

Q. Química da dor Quintaesencia do medo. Aí, pegado a min, quen ri?

R. Río: o Rumor da vida, a Relixión das augas. As Risas xorden sempre onde Reina a calma, na quietud profunda de quen coñece o Risco e domínao. Rural: corre sangue Rural por estas veas; e se algunha vez a Razón opón Resistencia, recoñécese o galego na terra, na lenta vitalidade da árbore, na invencible Resignación da herba.

S. O Son da Soidade e o Silencio. O Salvaxe Sarcasmo dos Soños do presente, e a Silente atracción polo Suicidio: o Sil. O Miño é o noso Sangue, o Sil a súa Sombra. Serenos e Sombríos, finalmente transcende o Sorriso astuto.

T. Terra. E o Tempo, e o Trastorno e as súas Tebras. A Tradición dunha triste Tenrura. A Terra é o principio, e todo existe nela e para ela.

U. Utopía: compaxinar o desexo e a necesidade dos nosos soños.

V. Vacas en Vales mollados, e a férrea Vontade dos Vellos encadeados á terra, co Vicio do seu fatalismo escéptico. Verde. Verde e máis Verde sobre outros Verdes, e por detrás: Verde.

W. Whisky: noite urbana. Galicia é Wagneriana, ou é máis ben un Wolfgang Amadeus enfermo de paisaxe, soñando con Sibelius?

X. 25 de Xullo.

Y. e

Z. Fin

Pereiro simboliza esa Coruña de comezos dos anos oitenta, unha cidade “cargada de creatividade”, para Xurxo Souto: “estaban inventando toda unha estética: o Atlantismo. De Amor e Desamor, La Naval, os pintores, os fotógrafos… E entre todos eles había un poeta enxoito, solitario, que se converteu no centro dunha estética: Lois Pereiro. Todos tiñamos fame de Lois Pereiro”. Pereiro, colaborou de forma disciplinada e humilde en La Naval, a revista que pretendía ser “una expedición interior para los habitantes de un pontón anclado en el océano que vive de espaldas al mar; una singladura de ideas y espacios nuevos que pretenden devolvernos señas de identidad”. Alí escribiu mesmo sobre a transformación urbanística da cidade, con textos coma O frío edificado, no que analiza a construción do barrio de Elviña. Souto coñeceuno nos seus últimos anos, neses primeiros noventa nos que no barrio de Montealto agromaba o bravú, movemento co que Lois Pereiro simpatizou de inmediato: “tiven a fortuna de asistir á presentación do Pub Moka, a peza de retórica e oratoria máis fermosa e sincera que coñezo. E alí teño un libro asinado no que me dicía: ‘unha arroutada solidaria, cada quen no seu lugar para tronzar esta realidade, pero para tronzala’. Nós tiñamos o argumento da vehemencia, el tiña o argumento da beleza e da poesía máis fonda para cambiar o mundo”, di Xurxo Souto. Leo F. Campos destaca que a través de Lois Pereiro se está dando “un bucle entre a nostalxia e a revolta”. Para Leo, “o punk que hai en Pereiro ten nostalxia de atrás e ten gana de adiante. Nós somos punk e estamos tentando romper con todo, e eles tamén. Dáse unha retroalimentación brutal”.

Nun Luzes de Galicia de 1987 Xosé Antón Castro Fernández falaba dos oitenta como a década máxica deste país: “1980 foi unha data máxica para Galicia e hoxe, a seis anos de distancia, os resultados do clímax podémolos ver con máis agudeza, coa madurez dun camiño aínda sen percorrer certamente pero coa crenza firme de que todos os páramos están en cultivo”. Algo se perdeu polo camiño, pode ser, dende a forza que emerxía de La Naval, Atlántica, Os Resentidos ou Radio Océano e quizais é na Coruña, entre aparcadoiros e recualificacións, onde máis se notou o bloqueo desa enerxía de asociacionismo e contracultura. Xurxo Souto afirma que “ás veces A Coruña é unha cidade gris, aburrida, a cidade que paira nas augas mansas da triste calma provinciana, mais outras veces A Coruña sente o poder do mar do Orzán, actívase e recupera esa marabillosa condición natural de cidade barco. Unha cidade disposta a vivir cada día o abalo e o devalo das mareas, disposta a trasnoitar nas rompentes da bohemia, disposta a se comunicar cos máis afastados portos. Isto acontece cada vez que pronunciamos un nome, este nome: Lois Pereiro”

Outro dos lugares comúns e das simplificacións que se deitan sobre Lois Pereiro é a referencia continua ao carácter intimista e personalista da súa poesía, e mesmo a un carácter elitista, en certa maneira, ou alleo aos problemas do cotián. Algo que desmenten as persoas que o coñeceron e que mesmo é rebatido de inmediato ao afondar nos seus textos, sobre todo nas súas pezas ensaísticas. En palabras de Manuel Rivas, “a súa expresión poética é unha estremeira da sensibilidade, pero el estaba no mundo, chantado no seu mundo, no seu tempo. A modesta proposición, o ensaio que nos deixou, é un marabilloso panfleto, un manifesto pola insurxencia, pola liberdade, pola xustiza”. Para Rivas, todo o que ollaba Lois Pereiro “mirábao con esa perspectiva de que o espazo no que vivimos é parte constitutiva do noso corpo e da nosa linguaxe. Era un tipo moi comprometido, non era ningunha banalidade, non era como a nouvelle cuisine, na que hai moito prato e non hai nada dentro”. Naquela época algúns víano escasamente comprometido, demasiado vangardista, pero como el mesmo escribiu na súa Modesta proposición: “Teño liberdade de acción para exiliar o meu espírito no Ártico, en Asia ou no Nepal, e teño permiso para que nada humano me sexa alleo. Por iso podo decidir militar na miña propia lingua”.

Lois Pereiro non só estaba chantado no mundo, senón que era plenamente consciente do momento histórico que o mundo estaba a vivir, se cadra moito consciente que calquera outro dos seus contemporáneos no campo da literatura galega. En 1996 escribiu, na súa Modesta Proposición, que “vivimos malos tempos para a reflexión e a resistencia neste imperio zombie de Microsoft mental e de autoestradas da información cando xa hai tan poucas persoas con neuronas dispostas a servirse de tanta información, e moito menos a utilizalas en contra dese mesmo poder que as invade coas peores intencións”.

De igual xeito, o seu compromiso político, non cunhas siglas, senón coa humanidade, era innegable. Na Modesta Proposición escribe: “Levar bandeiras, berrar slogans ou falar por falar non custa nada. Pedir Liberdade e Xustiza para todos en abstracto non custa cartos, non compromete a nada en realidade. Nin tampouco fai verdadeiro dano, non provoca fendas nas estruturas do Sistema (…) E canto peores sexan os tempos que vivamos, mais falsa será esa inxenuidade, menos inocente a indiferenza, e máis cómprice non comprometerse, que sempre se convirte nun cinismo e táctico sentimentalismo que ao final se perverte nun cómodo e cego refuxio filosófico supostamente radical, pero temeroso e sempre subvencionado polos vellos ou novos amos (…) Vivimos tempos ‘interesantes’, si, como lle din os chineses a xeito de irónica maldición”. E conclúe: “Sempre haberá novas vías para resistir, para opoñernos e non ser submisos, como a estratexia humilde e provocadora de Bartleby, o gris e lúcido escribente de Melville, que para non someterse sen máis a ordes arbitrarias, dicía simplemente, sen ira, pero teimosamente: preferiría non facelo. E a Liberdade non se pide, tómase”.

O seu bando era o dos homes e mulleres bos e boas, fronte aos abusos, as imposicións, as mentiras e a explotación dos poderosos. Nun fragmento da Conversa Ultramarina (o intercambio epistolar que realizou en 1995 con Piedad Cabo, o amor da súa vida), escribe: “Somos xente normal, boa xente, todos persoas normais máis ou menos perdidas, cada un co seu nome. Só hai fillos de puta e xente que vive a vai saíndo como pode. Náufragos do mundo, unídevos!”. Tiña algo de Brecht no seu pensamento político, moito de Walter Benjamin. Como Brecht, Pereiro observaba, dende un certo escepticismo o mundo, sufría por ela, reclamaba un cambio: “Estou sentado á beira da estrada, o condutor muda a roda. Não me agrada o lugar de onde venho. Não me agrada o lugar para onde vou. Por que observo o cambio de roda con impaciencia?”. De feito, na Modesta Proposición dialoga co propio texto de Brecht: “E, contudo, sabíamos que também o ódio contra a baixeza desfigura o rosto. Também a ira contra a injustiça faz da voz uma arma. Infelizmente, nós que queríamos preparar o caminho para a amabilidade não pudemos ser amáveis”. E afirma, sobre el, instalándose no compromiso, na xenerosidade e na alegría: “Pero é mellor sempre intentar ser amable. Mellor rirse dun mesmo e dos demais sen furia destrutiva, inda estando seguros das máis escuras e brutais certezas sobre o fondo das cousas”.

Ao remate da Modesta Proposición, toda unha definición da visión do mundo de Pereiro concentrada en vinte páxinas, o poeta conclúe: “Porque se non hai dogmas nin bandeiras que nos guíen estamos obrigados a escoller as cousas e as ideas máis dignas do noso nivel de ética e xenerosidade, sen o inxenuo optimismo escarmentado, e sen un pesimismo opaco e ben alimentado que nos deteña e nos permita unha indiferente neutralidade falsa. Xa non imos ser cómprices do que nos indigne ou nos avergoñe. Nada é inmutable. Todo se transforma. Quen teña tempo, enerxía, e desexe facer algo, que vaia propoñendo algo…


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.


A Biblioteca de Fillos de Galicia inicia a publicación dun especial sobre o poeta monfortino Lois Pereiro, homenaxeado neste ano 2011 nas Letras Galegas. Pereiro morreu novo, mais tivo unha vida intensa, sempre na vangarda literaria e sempre acorde co seu tempo, os anos setenta, oitenta ou noventa que tan ben representou na súa vida e na súa obra. Hoxe é un dos poetas máis recoñecidos en Galicia, sobre todo entre as súas xeracións, que como lembra un dos seus biógrafos “intercambian os seus libros nos institutos, como intercambian os discos do seu grupo favorito”. Lois Pereiro non foi un emigrante nun sentido estrito, mais residiu moitos anos en Madrid, onde estudou e traballou, até que se viu afectado polo chamado Síndrome Tóxico do aceite de colza, que a comezos da década dos oitenta provocou a morte de centos de persoas en toda España e que deteriorou moitísimo a saúde de Pereiro.


Lois Pereiro, pois, experimentou as sensacións de ollar a Galicia dende a distancia, relacionándose ademais cos milleiros de galegos que por un motivo ou outro residían en Madrid neses anos. Nun dos seus poemas, de feito, afirma de xeito retranqueiro que Monforte non existe, senón que é “o invento dos monfortinos na emigración”. Verso, que por certo deu nome a unha exposición sobre o poeta que acolleu o Concello de Monforte neste 2011. As súas reflexións sobre Galicia e a condición de ser galego son constantes tanto na súa poesía coma na súa breve pero excelente obra ensaística.


Lois Pereiro pode non ser un emigrante en senso estrito, mais si era un migrante, unha persoa en constante movemento, desexoso de captar e coñecer cada recuncho dos lugares que o ían acollendo, aquí e alí. Viaxou durante meses por Europa occidental, de Edinburgo a Hamburgo ou Viena e sobre todo Berlín, que tan ben coñeceu.


Como afirmou o secretario xeral de Emigración, Santiago Camba, nun acto de homenaxe ao poeta, celebrado no Centro Gallego de Bos Aires, aínda que Lois Pereiro nunca estivo en Arxentina, “si se lle pode considerar a todos os efectos como un emigrante”, pois “fose no ámbito cultural ou económico, sabía que a experiencia de Pereiro era semellante á de moitos dos que estaban na sala”. Camba afirmou que Pereiro “foi un artista que desexaba para Galicia maiores cotas de creatividade, de futuro, de liberdade, para converter o noso país en referente en todos os aspectos e evitar a sangría poboacional que durante moitos anos estragou a nosa terra”.


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.

A Galiza
é para mim
um mito pessoal
maternal e nutrício
com longa teimosia elaborado
de louco amor filial
de degredado
E de facto é também
porquê não confessá-lo
um execrável vício
sublimado.

A Galiza
foi sempre para mim
um refúgio mental
um jardim de lembranças
sossegado
um ninho de frouxel acolhedor
para onde fugir
do duro batalhar e do estridor
da Vida
e do acre ressaibo do Pecado
Subterfúgio subtil
e purificador
de interior evasão
para o descanso da alma
na calma
pastoril
da perfeição de Arcádia
da Terra Prometida
da imaginação

A Galiza
é o meu amor constante
tranquila e fiel esposa
e impetuosa amante
sempre
como Penélope a tecer
na espera
ansiosa e plácida
paciente e palpitante
do retorno final
do seu errante e navegante Ulisses
outra quimera!

Amo-a
como o náufrago desesperado
ama a costa longínqua e ansiada
que nunca há-de avistar
Amo-a
com saudade antevista de emigrado
que à partida se sabe já
fadado
a ser ausente morrinhento
de nunca mais voltar
Porque ninguém jamais regressa do desterro
à mesma terra que deixou
O Espaço dissolve-se no Tempo:
os lugares
e as gentes que os habitam
mudam e morrem sempre
e nós também morremos
e mudamos
Posso eu acaso me reconhecer
naquele rapaz loiro
que chorando partiu
um dia crepuscular e montanhoso
de Quiroga
no Sil
há tantos anos
e tantos desenganos?

Amo-a
Amei-a sempre
porque nunca deixei
de estar ligado a Ela
pelo umbigo
Porque Ela foi meu berço
e onde quer que eu morrer
Ela há-de ser
o meu íntimo
e último jazigo

Amo-te
enfim
Galiza
coitada, triste e bela Pátria minha
como Tu és
como o Senhor
num mal dia te fez
órfã de história e alienada de alma
vespertina submissa e maliciosa
rústica e pobrezinha

Amo-te
sobretudo
como eu te quereria
como eu em mim te crio
dia após dia
como um encantamento da minha infância
e da minha fantasia

Amo-te
como eu
tresnoitado poeta evangelista
te invento e mitifico
E, como com Jesus Cristo fez Mateus,
visto com ilusórios véus
a tua miseranda e cinzenta Paixão
e intento
com interna e intensa
distante devoção
pôr-te um ninho de Glória imaginária
num apócrifo Novo Testamento.

Fonte: BVG

Gracias quero dar
pola noite e a chuvia
que nos devolven a memoria da nai,
e pola muller
que dá forma á beleza.
Gracias polo sexo
que une nunha soa carne
dúas soidades
e polo soño que nos permite
a viaxe á morte
e o regreso.
Gracias polo vento
que nos fai estraños de nós mesmos
e pola pedra
que aspira a soñar a eternidade.

Gracias quero dar polos nenos
que non coñecen nin a culpa nin a morte,
e pola música,
alma en epifanía trascendida.
Gracias pola luz
que nos devolve o mar nos ollos da amada
e polo aire, vivificante e saudábel.
Gracias pola beleza,
que nos enche e acovarda,
e polo mencer
que nos ofrece a ilusión
da primeira vez.

Gracias
pola xuventude e polos sentidos.
Polo loureiro e o trigo,
polo viño que nos sume
nun transo sen dolor,
pola herba, máis tenaz que o tempo,
e pola arte,
que nos transcende e sobrevive.

Gracias quero dar
polos días que compartes comigo,
pola caricia e polo beixo.

Gracias polo mar, absoluto e poderoso.

Gracias polo silencio e polo verso.

Fonte: BVG

Cabaleiro do mar, fun cabaleiro
dun castelo de estrelas desvalidas,
entre cachóns de anémonas perdidas
entre cinzas que afloran no salseiro.

Cabaleiro do mar, fun cabaleiro,
na galera de mans esvaecidas,
entre bágoas de sal esmorecidas,
amarrando o puntal do mastroeiro.

Cabaleiro do mar; de pés mollados,
entre alfanxes sombríos, ondulados,
de azagaia sutil e nacarada.

Cabaleiro de soño e de serea
tumbado no devalo da marea
sen pavés, sen loriga e sen espada.

Fonte: BVG

A literatura gallega conta con unha xoya mais, feita pol-a ben cortada pruma d’o noso enxebre compañeiro don Ramon Armada, Amador Maran, ou Chumín de Céltegos, que, anque tres nomes distintos, é un solo poeta verdadeiro.
O apropóseto líreco-dramáteco que tên por nome o qu’encabeza iste artículo, leva un fin dino d’os laudes d’os bos gallegos; digo, leva dous: gabar â Sociedade de Beneficencia de naturás de Galicia, e pintar os malos resultados qu’os nosos peisanos recollen d’a mal fadada emigracion.
¿Ataca e resolve con sorte o libriño de que trato esta últema e tan cacareada custión? Eu penso que non, e penso ainda mais; creio qu’esto solo pode resolverse en folletos y-artículos de peródicos, mais de ningunha maneira n-un libro que leva por ouxeto o engayolar ô púbrico e pintar sômente pasiós ou costumes, pro nunca resolver custiós sociás de semellante tracendenza.
A emigración, segun algús, é unha lei histórica á que obedeceron os pobos, dende os comenzos d’o mundo hastr’os nosos dias; segun outros, é rempuxada pol-as necesidades, pol-a moita pobración e pol-o mal goberno. A esto últemo, y-ô primeiro conceuto, penso eu q’obedece o q’os nosos peisanos deixen o fogar por outras terras. Denlle ô pobo gallego todo o que pide Curros Enriquez n-unha tenra poesía d’Aires d’a miña terra, e si despois non amaina a manía d’abandonar o nativo fogar, deixade a ese pobo, pois
“A civilización y-as anduriñas
D’unhas terras á outras van e ven:
Querer que non emigren e matalas,
O mesmo ven a ser.” (1)

Siguirei á diante n-o exámen d’o libriño “Non mais emigración.” A amistade que me liga ô autor, impídeme de que non sexa mui longo n-os laudes que n-esta ocasion merece. Pro, Roque d’as Mariñas non se pára en barras, e con tal que diga a verdade desnuda —hastra sin cirolas— impórtalle pouco o que digan os demais.
O argumento é interesante y-está desenvolto con maesía, têndo personaxes mui ben deliñados, prencipalmente Marica e Xan, protagonistas d’o apropóseto.
N-o cuadro primeiro d’o primeiro auto, “A tascar”, penso de min qu’o autor debía estenderse un pouquiño mais, pois ven a ser o prólogo, ou a esposición d’a obra en que se d’a á conocer ô púbrico o novelo de fio que n-as siguentes escenas se desenvolve. Non penso, por iso, qu’esto sea un defeuto de talla, defeuto que queda dispensado ô lêr os siguentes cuadros, entr’os que merecen mil aprausos os nomeados “Cousas d’a emigracion” e “Volta ô fogar”, n-os que se pinta d’unha maneira que non merece tacha, as escenas que suceden cando o emigrado, despois de mil infertunios, retorna ô colo d’a familia.
Faltábame por decir o mais importante. A obra de Chumín está escrita n-a mimosa lingua gallega; n-esa lingua con q’os anxeliños deben parolar n-o ceo.
O lenguaxe é enxebre, anque de vez en cando cheira un pouquiño a castelán. A versificación é tamén manífica e de bon xeito pra pôrlle música. Tên versiños que valen calquera cousa, e non podo resistir o deseio de dar a conocer algun. Escarrancho ó libro —con perdon— e ô vultuntun saco este anaco d’o duo qu’entre Marica e Xan cantan n-o cuadro segundo d’o primeiro auto:
“XAN.

Si xa tiñas
N-os ollos as bagoíñas
Dispostas pra m’engañar,
Y-ô vertelas
Procatabas que con elas
Meu amor ibas pillár,
Pra de cote
Deixarme sobr’o gañote
A ilusion d’aquel querer,
¿A qué ferías
O meu peito con falsías?
¡Trasn’ou demo de muller!»

¿Pode darse algo mellor? Eu penso que non. Nin o lenguaxe nin a rima poden mellorarse, pois ademais d’a facilidade que revelan n-o autor, teñen o gusto gallego, d’ unha maneira moi marcada y-enxebre.
O falado, é decir, a prosa, tên un encanto, unha forma tan natural, y-un coorido tan gallego, que n’hai mais que pedir. Mil lembranzas esperta iste libriño ô leer os modismos tan própeos d’a nosa lingua como por exempro:— «Aí que xente! —O que é hoxe —Ser son o demo —¿Seique tés gana de leria? —Nó, pois il.» etc., etc.; todo moi natural e todo puramente com’ó qu’en Galicia se fala.
Mil cousas boas podía asinalar n-o apropóseto d’o compañeiro Chumín, pro teño medo de cansar os meus leutores. Copearei sômente ista manífica paróla qu’enxerga un rapaz que preside n-o cuadro “Emigracion” á un fato de rapaces que saen â’scena vestidos con puchas de papel y-escopetas de cana, pretendendo asemellarse á unha compañía de tropa; paróla que parece feita pr’as circunstancias porque a España atravesa hoxe. Eiqui a tedes:
“RAPAZ.
¡Media vòlta pol-a dereita…. derei….! Alto….! ¡No seu lugar…. descansen! (Pasalles revista un por un.)
¡Compañeiros! (Ap.) Botareillel-a paróla que, pr’o caso, m’enseñou ònte meu tio Xerome. (Con moita enerxía.) A patrea gallega chámanos a defendel-o fogár. Aventureiros de mala facha lixaron a nòsa bandeira e faise mestèr que cada migalla de pringo se labe co’a sangue de cèn corazós enemigos. Non temamos ô númaro nin às ventaxas d’o armamento. Con pòlas de figueira escorrentaron os betanceiros a miles de foraxidos mouros, cand’o famoso tributo d’as “cèn doncellas”: con fungueiros e fouces, si n-hai outra cousa, escorrentarèmos nosoutros ôs zumezugas d’o dia. Pardo de Cèla vixila os nosos pasos; Viriato-o-Régulo-recórdanos o seu linaxe; os fusilados n’o Carrál, amostrannos seu valimento. Probèmos, póis, que somos dinos de leval-os nòmes que d’esos guerreiros hèrdamos; Ioitèmos, com’ôs valentes d’o Medulio y-o Ponte Sampayo, e si a forza d’os alleos pode máis qu’a rosa, morramos apreixados â bandeira d’a pátrea, como morreu o batallon literario de Santiago n’os montes d’o Vierzo. Galicia, enton, bendecirá os nòsos nòmes: pedirá vinganza ô ceo, e desd’o fondo d’a cratedal de Santiago ergueráse fero o héroe de Clavixo, pra machucár baíx’os cascos d’o seu famoso cabalo ôs asesinos d’a honra d’a pátrea. ¡Compañeiros! Que nosos fillos non s’avergoncen nunca de que lles dimol-o ser; peleèmos como bos gallegos, e namentras teñamos alento berrèmos por chaus e penedos en son d’aturuxo ¡Viva Galicia!”

Siga o autor de “Non mais emigración” o camiño comenzado por don Farruco d’a Igresia, o de donar â literatura gallega obras dramátecas que influirán moito pra erguer a lingua gallega; e teña en conta que recollerá aprausos á bau, comenzando eu por darlle os primeiros, qu’anque d’un compañeiro, non son aprausos nados pol-a amistá, si non pol-os seus merecementos.
Roque d’as Mariñas
Habana, 6 d’Outubre de 1885.

(1) Curros Enriquez (N. do A.).

Do mar pola orela
     mireina pasar,
     na frente unha estrela,
     no bico un cantar.
     E vina tan sola
     na noite sin fin,
¡que inda recei pola probe da tola
eu, que non teño quen rece por min!

               II

     A Musa dos pobos
     que vin pasar eu,
     comesta dos lobos,
     comesta morreu…
     Os ósos son dela
     que vades gardar.
¡Ai, dos que levan na frente unha estrela!
¡Ai, dos que levan no bico un cantar!

Fonte: BVG

Páxina seguinte »