Os anos en Madrid

En 1975, Lois foi estudar Socioloxía a Madrid. Unha viaxe de ida e volta, porque no primeiro trimestre, aproveitando as vacacións que deran coa morte de Franco, regresou a Monforte e díxolles aos pais que renunciaba. O resto do curso pasouno traballando na cristalería familiar, colocando vidros polas obras. Ao ano seguinte volveu a Madrid e matriculouse en francés, inglés e alemán na Escola Oficial de Idiomas. Era o comezo da Transición, cando moitos querían erguer aquela lousa de décadas e tamén moitos pensabamos que se podía determinar o que viría despois. Lois participou, fóra de militancias. Así pois, Lois Pereiro non militou en ningunha organización, aínda que si estivo próximo á Asemblea Popular Galego, un movemento cidadán, galeguista e algo ácrata, escindido da ANPG e no que si participaban activamente varios amigos seus, coma o seu irmán ou Manuel Rivas, que lembra que “A APG reuníase no piso do Paseo de Extremadura e Lois andaba sempre polo medio, nas xuntanzas, nos debates… Non tiñamos moita vocación política, burocrática, sectaria, de siglas… Tampouco tiñamos carné. Practicabamos un galeguismo literario co que el se identificaba plenamente. O seu texto Modesta proposición expresa de forma marabillosa o que partillabamos, moi ao estilo de Walter Benjamin, nunha xinea plural, cunha alquimia incolora que, de novo, me remite á súa imaxe de cristaleiro tratando un material fráxil e duro: o vidro pode escachar con facilidade, pero é consistente”

Pero o seu maior entusiasmo era poder mergullarse, na compaña de Piedad, nas oportunidades culturais que había e, sobre todo, nas que se estaban abrindo. Como lembra Antón Patiño que destaca como imaxe de Lois en Madrid “a súa esguía silueta negro-misterio recortada de esguello nunha céntrica rúa en Madrid (a carón da porta xiratoria do Café Comercial) na Glorieta de Bilbao”. Ver na Filmoteca as películas -en ocasións, ata catro no día, dous rapaces de 18 anos entre unha ducia de tipos de barbas- de autores novos, ou as clásicas que coñecía, pero que nunca vira. Asistir a concertos ou a recitais. En palabras de Piedad Cabo, citadas por Antón Lopo, “Os domingos tiñamos cita do Rastro. Eu, temerosa, ía agarrada ao seu brazo como a unha bombona de osíxeno, porque os guerrilleiros de Cristo Rey andaban encirrotados sen Franco e atacábannos con cadeas pola simple razón de sermos diferentes, por vestir con estilo e ser modernos. Unha vez case mo matan a golpes por rexeitar un pasquín da ultradereita”.

E tamén coñecer xente con inquedanzas culturais similares. Ante todo, a Manuel Rivas, e aos pintores Reimundo Patiño, Antón Patiño e Menchu Lamas, a Fermín Bouza e a Vicente Araguas (e nun encontro casual nun bar anónimo dun barrio anónimo, descubríndoo na conversa, ao seu admirado Xosé Díaz Castro). Con eles fai a revista Loia, unha publicación-manifesto feita a fotocopia, que durou catro números, pero que agora forma parte da historia da literatura galega contemporánea. Antón Patiño lembra a este respecto, sobre o encontro de Lois con Díaz Castro: “Recordo a súa ledicia cando atopou (por casualidade) no labirinto urbano de Madrid ao poeta de Nimbos, Xosé María Díaz Castro (trasterrado tamén á capital do Estado). O poeta dos lendarios versos: “Un paso diante i outro atrás, Galiza, e a tea dos teus soños non se move”. Lembro a súa sorpresa e alegría por aquel encontro inesperado (coma se fose un vello compañeiro perdido). Dous solitarios que se encontran e miran no espello de si mesmos. Coma os anxos no ceo sobre Berlín de Win Wenders (a falar da vida apalpando a materia e mais o relevo das cousas)”.

O piso da Avenida de Extremadura converteuse en parada e fonda de todo Monforte, aínda que Lois non aturaba ben a desorde de ires e vires, tan metódico el. Como escribe Antón Lopo, “en certo modo o piso cumpría funcións de embaixada monfortina: servía de punto de reunión á tribo dos estudantes e aos que estaban en tránsito. Uns ían de Marrocos a Amsterdam para intercambiar haxix por tripis, outros viñan de Monforte e facían un alto antes de continuar cara a Barcelona ou a Valencia. Nunca lles faltaba un acubillo”.

A etapa de Madrid rematou cun feito que marcaría o resto da súa vida. En 1981 a inoperancia dos controis de saúde e/ou a corrupción das autoridades permitiu a intoxicación masiva polo aceite desnaturalizado de colza. O veleno que matou preto de 400 persoas e afectou a outras 17.000 entrou no piso no que vivía, e a el afectouno gravemente. Non podía nin vestirse só. Despois de meses sen saber que enfermidade era aquela que lle consumía e lle paralizaba o corpo, os médicos recoñeceron que o que tiña era o que se denominaba “síndrome do aceite tóxico”. Lois deixou as sesións de rehabilitación nun centro médico en Madrid poucos días despois de comezalas (“non podo ver nenos que son só ollos”, díxolle á nai) e volveu definitivamente a Galicia.


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.