Pereiro simboliza esa Coruña de comezos dos anos oitenta, unha cidade “cargada de creatividade”, para Xurxo Souto: “estaban inventando toda unha estética: o Atlantismo. De Amor e Desamor, La Naval, os pintores, os fotógrafos… E entre todos eles había un poeta enxoito, solitario, que se converteu no centro dunha estética: Lois Pereiro. Todos tiñamos fame de Lois Pereiro”. Pereiro, colaborou de forma disciplinada e humilde en La Naval, a revista que pretendía ser “una expedición interior para los habitantes de un pontón anclado en el océano que vive de espaldas al mar; una singladura de ideas y espacios nuevos que pretenden devolvernos señas de identidad”. Alí escribiu mesmo sobre a transformación urbanística da cidade, con textos coma O frío edificado, no que analiza a construción do barrio de Elviña. Souto coñeceuno nos seus últimos anos, neses primeiros noventa nos que no barrio de Montealto agromaba o bravú, movemento co que Lois Pereiro simpatizou de inmediato: “tiven a fortuna de asistir á presentación do Pub Moka, a peza de retórica e oratoria máis fermosa e sincera que coñezo. E alí teño un libro asinado no que me dicía: ‘unha arroutada solidaria, cada quen no seu lugar para tronzar esta realidade, pero para tronzala’. Nós tiñamos o argumento da vehemencia, el tiña o argumento da beleza e da poesía máis fonda para cambiar o mundo”, di Xurxo Souto. Leo F. Campos destaca que a través de Lois Pereiro se está dando “un bucle entre a nostalxia e a revolta”. Para Leo, “o punk que hai en Pereiro ten nostalxia de atrás e ten gana de adiante. Nós somos punk e estamos tentando romper con todo, e eles tamén. Dáse unha retroalimentación brutal”.

Nun Luzes de Galicia de 1987 Xosé Antón Castro Fernández falaba dos oitenta como a década máxica deste país: “1980 foi unha data máxica para Galicia e hoxe, a seis anos de distancia, os resultados do clímax podémolos ver con máis agudeza, coa madurez dun camiño aínda sen percorrer certamente pero coa crenza firme de que todos os páramos están en cultivo”. Algo se perdeu polo camiño, pode ser, dende a forza que emerxía de La Naval, Atlántica, Os Resentidos ou Radio Océano e quizais é na Coruña, entre aparcadoiros e recualificacións, onde máis se notou o bloqueo desa enerxía de asociacionismo e contracultura. Xurxo Souto afirma que “ás veces A Coruña é unha cidade gris, aburrida, a cidade que paira nas augas mansas da triste calma provinciana, mais outras veces A Coruña sente o poder do mar do Orzán, actívase e recupera esa marabillosa condición natural de cidade barco. Unha cidade disposta a vivir cada día o abalo e o devalo das mareas, disposta a trasnoitar nas rompentes da bohemia, disposta a se comunicar cos máis afastados portos. Isto acontece cada vez que pronunciamos un nome, este nome: Lois Pereiro”

Outro dos lugares comúns e das simplificacións que se deitan sobre Lois Pereiro é a referencia continua ao carácter intimista e personalista da súa poesía, e mesmo a un carácter elitista, en certa maneira, ou alleo aos problemas do cotián. Algo que desmenten as persoas que o coñeceron e que mesmo é rebatido de inmediato ao afondar nos seus textos, sobre todo nas súas pezas ensaísticas. En palabras de Manuel Rivas, “a súa expresión poética é unha estremeira da sensibilidade, pero el estaba no mundo, chantado no seu mundo, no seu tempo. A modesta proposición, o ensaio que nos deixou, é un marabilloso panfleto, un manifesto pola insurxencia, pola liberdade, pola xustiza”. Para Rivas, todo o que ollaba Lois Pereiro “mirábao con esa perspectiva de que o espazo no que vivimos é parte constitutiva do noso corpo e da nosa linguaxe. Era un tipo moi comprometido, non era ningunha banalidade, non era como a nouvelle cuisine, na que hai moito prato e non hai nada dentro”. Naquela época algúns víano escasamente comprometido, demasiado vangardista, pero como el mesmo escribiu na súa Modesta proposición: “Teño liberdade de acción para exiliar o meu espírito no Ártico, en Asia ou no Nepal, e teño permiso para que nada humano me sexa alleo. Por iso podo decidir militar na miña propia lingua”.

Lois Pereiro non só estaba chantado no mundo, senón que era plenamente consciente do momento histórico que o mundo estaba a vivir, se cadra moito consciente que calquera outro dos seus contemporáneos no campo da literatura galega. En 1996 escribiu, na súa Modesta Proposición, que “vivimos malos tempos para a reflexión e a resistencia neste imperio zombie de Microsoft mental e de autoestradas da información cando xa hai tan poucas persoas con neuronas dispostas a servirse de tanta información, e moito menos a utilizalas en contra dese mesmo poder que as invade coas peores intencións”.

De igual xeito, o seu compromiso político, non cunhas siglas, senón coa humanidade, era innegable. Na Modesta Proposición escribe: “Levar bandeiras, berrar slogans ou falar por falar non custa nada. Pedir Liberdade e Xustiza para todos en abstracto non custa cartos, non compromete a nada en realidade. Nin tampouco fai verdadeiro dano, non provoca fendas nas estruturas do Sistema (…) E canto peores sexan os tempos que vivamos, mais falsa será esa inxenuidade, menos inocente a indiferenza, e máis cómprice non comprometerse, que sempre se convirte nun cinismo e táctico sentimentalismo que ao final se perverte nun cómodo e cego refuxio filosófico supostamente radical, pero temeroso e sempre subvencionado polos vellos ou novos amos (…) Vivimos tempos ‘interesantes’, si, como lle din os chineses a xeito de irónica maldición”. E conclúe: “Sempre haberá novas vías para resistir, para opoñernos e non ser submisos, como a estratexia humilde e provocadora de Bartleby, o gris e lúcido escribente de Melville, que para non someterse sen máis a ordes arbitrarias, dicía simplemente, sen ira, pero teimosamente: preferiría non facelo. E a Liberdade non se pide, tómase”.

O seu bando era o dos homes e mulleres bos e boas, fronte aos abusos, as imposicións, as mentiras e a explotación dos poderosos. Nun fragmento da Conversa Ultramarina (o intercambio epistolar que realizou en 1995 con Piedad Cabo, o amor da súa vida), escribe: “Somos xente normal, boa xente, todos persoas normais máis ou menos perdidas, cada un co seu nome. Só hai fillos de puta e xente que vive a vai saíndo como pode. Náufragos do mundo, unídevos!”. Tiña algo de Brecht no seu pensamento político, moito de Walter Benjamin. Como Brecht, Pereiro observaba, dende un certo escepticismo o mundo, sufría por ela, reclamaba un cambio: “Estou sentado á beira da estrada, o condutor muda a roda. Não me agrada o lugar de onde venho. Não me agrada o lugar para onde vou. Por que observo o cambio de roda con impaciencia?”. De feito, na Modesta Proposición dialoga co propio texto de Brecht: “E, contudo, sabíamos que também o ódio contra a baixeza desfigura o rosto. Também a ira contra a injustiça faz da voz uma arma. Infelizmente, nós que queríamos preparar o caminho para a amabilidade não pudemos ser amáveis”. E afirma, sobre el, instalándose no compromiso, na xenerosidade e na alegría: “Pero é mellor sempre intentar ser amable. Mellor rirse dun mesmo e dos demais sen furia destrutiva, inda estando seguros das máis escuras e brutais certezas sobre o fondo das cousas”.

Ao remate da Modesta Proposición, toda unha definición da visión do mundo de Pereiro concentrada en vinte páxinas, o poeta conclúe: “Porque se non hai dogmas nin bandeiras que nos guíen estamos obrigados a escoller as cousas e as ideas máis dignas do noso nivel de ética e xenerosidade, sen o inxenuo optimismo escarmentado, e sen un pesimismo opaco e ben alimentado que nos deteña e nos permita unha indiferente neutralidade falsa. Xa non imos ser cómprices do que nos indigne ou nos avergoñe. Nada é inmutable. Todo se transforma. Quen teña tempo, enerxía, e desexe facer algo, que vaia propoñendo algo…


Secretaría Xeral de EmigraciónEste artigo foi publicado
grazas ao financiamento
da Secretaría Xeral de Emigración
da Xunta de Galicia.